De VCA-norm uitgelegd: schema, versies en structuur
De VCA-norm is de officiële checklist die bepaalt waaraan een bedrijf moet voldoen om VCA-gecertificeerd te worden. De norm wordt beheerd door de SSVV (Stichting Samenwerken Voor Veiligheid) en is openbaar beschikbaar. De actuele versie is VCA 2026/6.1 , die op 1 juli 2026 van kracht werd en de vorige versie VCA 2017/6.0 vervangt.
Op deze pagina vind je hoe het VCA-schema is opgebouwd, welke versies er zijn, wat must-vragen zijn, en waarom die structuur er toe doet bij je audit. Wil je weten wat de eisen inhoudelijk betekenen, dan lees je dat op een aparte pagina.
Wat is de VCA-norm?
De VCA-norm is geen wet, maar een afgesproken standaard tussen opdrachtgevers en aannemers. De SSVV stelt de norm vast in overleg met brancheorganisaties en grote opdrachtgevers. Certificerende instanties zoals Kiwa , DNV en TÜV toetsen vervolgens of jouw bedrijf aan de norm voldoet.
De norm bestaat uit een checklist van vragen. Per vraag staat beschreven wat je moet aantonen. Een auditor loopt die vragen met je door en beoordeelt per punt of je voldoet. Bij een positieve uitkomst ontvang je een certificaat dat drie jaar geldig is.
De officiële VCA-checklist 2026/6.1 is gratis te downloaden via de SSVV-website . Dit artikel is een toelichting op de structuur; raadpleeg altijd het originele document voor de exacte tekst.
Versies: van 2017/6.0 naar 2026/6.1
De VCA-checklist bestaat al sinds 1994. In die tijd is de norm meerdere keren herzien. De twee versies die nu relevant zijn:
| Versie | Geldig | Kernmerk |
|---|---|---|
| VCA 2017/6.0 | Tot 1 juli 2026 | Vereenvoudigde structuur, focus op operationele eisen |
| VCA 2026/6.1 | Vanaf 1 juli 2026 | Nadruk op gedrag, cultuur en aantoonbaar naleven |
Vanaf 1 juli 2026 voert elke certificerende instantie audits uit op basis van VCA 2026/6.1. Dit geldt voor nieuwe én bestaande certificeringen. Er is geen verlengde overgangsperiode.
De grote verandering in 2026/6.1 is de verschuiving van “op papier geregeld” naar “aantoonbaar in de praktijk”. Het volstaat niet meer om procedures te hebben; je moet kunnen laten zien dat mensen er ook naar handelen. Dat past bij de bredere trend in veiligheidsmanagement: cultuur en gedrag zijn minstens zo belangrijk als documentatie.
Structuur van de VCA-checklist
De checklist is opgebouwd uit zeven hoofdstukken. Elk hoofdstuk behandelt een aspect van veiligheidsmanagement. De hoofdstukken zijn genummerd en de vragen daarbinnen ook. Vraag 2.3 is dus hoofdstuk 2, vraag 3.
| Hoofdstuk | Onderwerp |
|---|---|
| 1 | VGM-beleid en -organisatie |
| 2 | VGM-risicobeheer |
| 3 | Opleiding, voorlichting en instructie |
| 4 | VGM-bewustzijn |
| 5 | VGM-projectplan |
| 6 | Milieuzorg |
| 7 | Inkoop en keuring van materiaal |
Niet alle hoofdstukken zijn even zwaar. Hoofdstuk 3 (diploma’s en instructie) en hoofdstuk 4 (toolboxen, inspecties, incidentmeldingen) zijn voor de meeste bedrijven de meest arbeidsintensieve onderdelen. Hoofdstuk 5 (projectplan) is alleen van toepassing op VCA**.
Must-vragen, aanvullende vragen en de cesuur
De checklist maakt onderscheid tussen drie soorten vragen:
Must-vragen (M) zijn harde eisen. Je moet alle must-vragen positief beantwoorden. Eén must-vraag onvoldoende = geen certificaat, ongeacht hoe goed je scoort op de rest.
Should-vragen (S) zijn vragen waaraan je in principe moet voldoen. In uitzonderingsgevallen kun je gemotiveerd afwijken, maar dat vraagt een goede onderbouwing.
Aanvullende vragen (A) zijn extra eisen die bijdragen aan een hoger veiligheidsniveau. Voor VCA** moet je minimaal 4 van de 8 aanvullende vragen positief beantwoorden.
Hoeveel must-vragen zijn er in VCA 2026/6.1?
In de nieuwe versie is er één must-vraag bijgekomen ten opzichte van 2017/6.0 (vraag 1.7 over het in kaart brengen van relevante VGM-wetgeving):
| Niveau | Must-vragen | Aanvullende vragen |
|---|---|---|
| VCA* | 24 | niet van toepassing |
| VCA** | 28 | minimaal 4 van 8 |
| VCA Petrochemie | 28 + petrochemie-specifiek | minimaal 4 van 8 |
In VCA 2017/6.0 waren het nog 23 must-vragen voor VCA* en 27 voor VCA**. Als je op basis van de oude versie je systeem hebt ingericht, controleer dan vraag 1.7 (wetgeving-inventarisatie) — die is nieuw en een must.
Welke vragen gelden voor VCA* en welke voor VCA**?
Elke vraag in de checklist heeft een markering die aangeeft voor welk niveau hij geldt. Vragen gemarkeerd met * gelden voor alle niveaus. Vragen gemarkeerd met ** gelden alleen voor VCA** en hoger.
VCA* richt zich op de uitvoerende kant: zijn de diploma’s op orde, worden toolboxen gehouden, zijn PBM’s beschikbaar en worden incidenten gemeld? VCA** voegt daar de managementlaag aan toe: beleid, risicobeheer, directiebetrokkenheid en systematische verbetering.
Een concreet verschil: de LMRA (Laatste Minuut Risico Analyse) is een must-vraag voor alle niveaus. De TRA (Taak Risico Analyse) geldt alleen voor VCA** en hoger. Lees meer over de LMRA en de toolbox meeting op de aparte pagina’s hierover.
Beheer en herziening
De SSVV herziet de norm periodiek. De revisiecyclus is niet vastgelegd op een vaste termijn, maar in de praktijk is er elke vijf tot tien jaar een substantiële herziening. Tussendoor kunnen aanvullingen worden gepubliceerd, zoals de aanvulling in 2025 over leiderschapsvaardigheden (VCA-LEI) die later is geïntegreerd in 2026/6.1.
Grote wijzigingen worden aangekondigd met een overgangsperiode, zodat bedrijven en certificerende instanties zich kunnen voorbereiden. De overgangsperiode voor 2026/6.1 liep tot 1 juli 2026.
Wijzigingen in de norm worden altijd gepubliceerd op de SSVV-website . Als je VCA-gecertificeerd bent, is het verstandig om deze updates bij te houden. Lees meer over de actuele wijzigingen in VCA 2026/6.1.
Meer informatie
- VCA-eisen (checklist uitgelegd) – Wat vraagt elke eis concreet?
- VCA niveaus – VCA*, VCA** of Petrochemie?
- Actuele wijzigingen – Wat verandert er per 1 juli 2026?
- Het auditproces – Hoe beoordeelt de auditor de norm?
- SSVV – officiële VCA-documenten