De 5 treden van de Veiligheidsladder

De Veiligheidsladder (Safety Culture Ladder) deelt veiligheidscultuur in op 5 treden. Trede 1 is een organisatie die niks met veiligheid doet, trede 5 een organisatie waar veiligheid in alles is verweven. Hoe hoger de trede, hoe sterker de cultuur en het gedrag.

De treden komen uit het werk van veiligheidskundige Patrick Hudson en zijn vastgelegd in de SCL-norm  van NEN . De meeste opdrachtgevers vragen minimaal trede 3. Op deze pagina leggen we elke trede uit met een concreet voorbeeld van hoe een bedrijf op die trede klinkt en handelt.

Op deze pagina

Hieronder lopen we de 5 treden langs, van laag naar hoog. Per trede lees je de houding, het gedrag, en een voorbeeld uit de praktijk. Gebruik de kaarten om direct naar een trede te springen.

Trede 1: pathologisch

Op trede 1 speelt veiligheid nauwelijks een rol. De houding is: “wat niet weet, wat niet deert.” Regels zijn lastig, ongevallen zijn pech, en wie over veiligheid begint krijgt te horen dat er gewerkt moet worden.

Een bedrijf op trede 1 ziet veiligheid als kostenpost. Incidenten worden weggewuifd of verzwegen. Er is geen melding, geen analyse, geen verbetering.

Trede 1 is geen certificeerbaar resultaat. Het beschrijft een startpunt dat je achter je wilt laten.

Trede 2: reactief

Op trede 2 komt veiligheid pas in beeld als er iets misgaat. Na een ongeval volgt actie: een nieuwe regel, een extra bord, een gesprek. Tot het weer stil wordt.

De houding is reactief, niet vooruitkijkend. Een bedrijf op trede 2 zegt bijvoorbeeld: “We hebben die afzetting geplaatst nadat iemand was gevallen.” Het leren gebeurt achteraf, niet vooraf.

Certificeren kan vanaf trede 2, maar voor de meeste aanbestedingen is dit te laag.

Trede 3: berekenend

Op trede 3 zijn de systemen en procedures op orde. Er is een veiligheidsbeleid, risico’s worden in kaart gebracht, en incidenten worden gemeld en geanalyseerd. Veiligheid wordt serieus genomen, maar vooral van bovenaf gestuurd.

De houding is: “We hebben het geregeld omdat het moet.” Mensen volgen de regels, maar de drijfveer is vaak het voldoen aan eisen, niet een diepe overtuiging. Een bedrijf op trede 3 zegt: “Onze procedures kloppen en iedereen kent ze.”

Trede 4: proactief

Op trede 4 verschuift de aandacht van systemen naar gedrag. Veiligheid is een gedeelde verantwoordelijkheid. Mensen zoeken risico’s actief op voordat er iets gebeurt, en spreken elkaar aan, ongeacht functie of rang.

De houding is: “We willen voor zijn op problemen.” Een bedrijf op trede 4 bespreekt bijna-ongevallen net zo serieus als echte ongevallen, omdat het ervan wil leren. Leidinggevenden vragen actief om feedback over onveilige situaties.

Sommige opdrachtgevers, zoals ProRail  voor bepaalde branches, vragen trede 4. Het is de hoogste trede waarop je kunt certificeren.

Trede 5: vooruitstrevend

Op trede 5 is veiligheid volledig verweven in het denken en doen. Het krijgt dezelfde prioriteit als tijd, geld en kwaliteit. Niemand hoeft eraan herinnerd te worden, het zit in de cultuur.

De houding is: “Zo doen wij het hier, altijd.” Een bedrijf op trede 5 weegt veiligheid mee in elke beslissing, van inkoop tot planning. Veiligheid is geen apart onderwerp meer, maar een vanzelfsprekendheid.

Trede 5 is in de praktijk een ideaal. Bedrijven streven ernaar, maar certificering loopt tot en met trede 4.

Welke trede heb jij nodig?

Welke trede je nodig hebt, hangt af van je opdrachtgevers. De meeste vragen trede 3. Sommige infra- en spoorpartijen vragen trede 4 voor risicovolle werkzaamheden. Begin met een nulmeting om te zien waar je nu staat. Dat is de eerste stap in het stappenplan.

De trede die je haalt, hangt samen met de certificatievorm die je kiest. SCL Light gaat tot trede 3, SCL en SCL Original tot trede 4.

Meer over de Veiligheidsladder

• Wat is de Veiligheidsladder? - De hub met alle onderwerpen
• Eisen per trede - Wat moet je per trede aantonen?
• Gedrag en cultuur - Waarom gedrag de kern is
• Description of the SCL steps (NEN)  - Officiële uitleg van de treden