Stappenplan: de Veiligheidsladder behalen

1. Nulmeting met de SAQ

De SAQ (Self Assessment Questionnaire) is de verplichte digitale vragenlijst in de NEN SCL Web tool. Je vult hem in en krijgt direct een indicatie van waar je nu staat op de ladder. Dit is geen certificaat, maar een thermometer.

De SAQ dekt alle 5 thema’s van de Veiligheidsladder: beleid en leiderschap, kennis en vaardigheden, primaire en secundaire processen, samenwerken met externe partijen, en leren en verbeteren. Sinds 1 januari 2024 geldt SCL 2.0 , die de oude indeling met 6 bedrijfsaspecten verving door deze 5 thema’s. Elk thema geeft je een score en laat zien waar de grootste gaten zitten.

Begin hier altijd mee. Zonder nulmeting weet je niet waar je staat, en kun je geen realistisch plan maken.

2. Doeltrede bepalen

Voordat je investeert, bepaal je welke trede je nodig hebt. De meeste opdrachtgevers vragen trede 3. Sommige infra- en spoorpartijen vragen trede 4 voor specifieke branches. Bekijk de eisen per opdrachtgever op de pagina voor de bouw en infra. De handreiking ViA 3.0 spreekt overigens over “niveaus” in plaats van “treden”; het gaat om dezelfde indeling.

Een nuttige vraag om jezelf te stellen: voor welke opdrachten wil ik in aanmerking komen over 2 jaar? Dat bepaalt je doeltrede, en je doeltrede bepaalt welke certificatievorm bij je past.

3. Certificatievorm kiezen

Er zijn drie certificatievormen die meetellen voor ViA-aanbestedingen: SCL Original, SCL en SCL Light. De keuze hangt af van je bedrijfsgrootte en doeltrede. Een gedetailleerde vergelijking vind je op de pagina certificatievormen.

In het kort: ben je een klein bedrijf (5-50 medewerkers) en wil je naar trede 3? Dan is SCL Light de meest toegankelijke route. Wil je trede 4, of ben je groter? Kies SCL of SCL Original.

4. Gap-analyse

Na de nulmeting vergelijk je je huidige score met de eisen voor je doeltrede. Dat geeft je een lijst van verbeterpunten per thema. Welk gedrag ontbreekt? Welke systemen zijn er wel op papier maar niet in de praktijk?

Dit is het moment om eerlijk te zijn. Een veelgemaakte fout: bedrijven denken dat ze bijna op trede 3 zitten omdat hun procedures op orde zijn. Maar trede 3 vraagt ook dat mensen op de werkvloer die procedures kennen, begrijpen en opvolgen. Papier is niet genoeg.

5. Verbeteren

Dit is de kern van het traject, en ook het langste onderdeel. Gemiddeld duurt de stap van trede 2 naar trede 3 zes tot twaalf maanden. Trede 4 vraagt nog langer.

Concrete verbeteringen bij trede 3: een werkend meldsysteem voor bijna-ongevallen dat mensen ook echt gebruiken, leidinggevenden die veiligheid bespreekbaar maken, een regelmatige werkplekinspectie, en een aanspreekcultuur die verder gaat dan een bord aan de muur.

Meer over wat er inhoudelijk verandert per trede lees je op de pagina gedrag en cultuur.

6. Interne voorbereiding

Voordat de externe audit plaatsvindt, bereid je je organisatie voor. Dat betekent niet dat je mensen een script geeft. Dat zien auditors meteen. Het betekent dat iedereen weet wat de Veiligheidsladder is, wat zijn eigen rol daarin is, en dat hij eerlijk kan praten over hoe het er echt aan toe gaat.

Oefen interne gesprekken: wat zegt een monteur op de werkvloer als hem gevraagd wordt of hij een onveilige situatie zou melden? Klopt zijn antwoord met wat de directie denkt? Consistentie tussen lagen is wat een auditor zoekt.

7. Audit door een CI

De externe audit wordt uitgevoerd door een certificerende instelling (CI) die geaccrediteerd is door de Raad voor Accreditatie (rva.nl ). Bekende CI’s zijn Kiwa, DNV, DEKRA en TÜV. De audit bestaat uit documentbeoordeling, interviews op alle lagen (van directie tot werkvloer) en werkplekobservaties.

Bij SCL Original en SCL doen twee auditors de audit samen (vierogenprincipe). Bij SCL Light kan in jaar 2 en 3 één auditor volstaan. Een volledig overzicht van het auditproces staat op de pagina het auditproces.

8. Certificaat en jaarlijkse toetsing

Na een geslaagde audit ontvang je een certificaat (SCL Original of SCL) of een statement (SCL Light). Het is 3 jaar geldig, maar niet zonder onderhoud. In jaar 2 en jaar 3 komt de CI terug voor een vervolgtoetsing. Pas je je niet verder aan, dan kan je trede ook dalen.

Na 3 jaar volgt hercertificering. Dan start het traject opnieuw, maar dan met een gevestigd systeem en ervaren mensen. Veel bedrijven vinden de tweede cyclus aanzienlijk minder zwaar dan de eerste.