CO2-Prestatieladder verplicht? Nee, tenzij de aanbesteding het eist
Nee. De CO2-Prestatieladder is geen wet en geen verplichte norm. Het is een instrument dat aanbestedende diensten bij aanbestedingen kunnen gebruiken. Of je de ladder nodig hebt, bepaalt dus de opdracht waarop je inschrijft, niet de wet. Hoe dat voordeel werkt, lees je bij het aanbestedingsvoordeel. Welke niveaus en treden er zijn, staat op niveaus en treden.
Verplicht wordt de ladder in de praktijk alleen als een opdrachtgever hem eist of beloont. Dat staat in het aanbestedingsdocument, nooit in een wet.
Wat zegt het handboek?
Het handboek 3.1 schrijft dat aanbestedende diensten en organisaties de ladder bij aanbestedingen kunnen gebruiken. Een hogere score kan worden beloond met een fictieve korting op de inschrijfprijs. De voorwaarden daarvoor staan niet in het handboek. Sinds handboek 3.0 staan die en de bijbehorende BPKV-eisen op de website van SKAO en in de Handreiking Aanbesteden. BPKV is het beste-prijs-kwaliteitverhouding-criterium: de manier waarop een aanbesteder kwaliteit meeweegt naast prijs.
Dat verklaart waarom de vraag “is het verplicht” zo vaak verkeerd wordt begrepen. Het antwoord ligt niet in de norm, maar in de opdracht die je wilt binnenhalen.
Wat zegt de Handreiking Aanbesteden?
De Handreiking Aanbesteden 3.1 van PIANOo is voor aanbesteders geschreven. Drie punten uit de tekst zijn voor jou belangrijk:
- Bij inschrijving kies je zelf het ambitieniveau waarop je inschrijft. Tijdens de uitvoering toon je aan dat je aan dat niveau voldoet.
- Het aangeboden ambitieniveau (inclusief de lagere niveaus) wordt bij gunning onderdeel van het contract.
- Het behalen van een CO2-bewust certificaat is bij het BPKV-criterium geen vereiste. Het is een van de manieren om het ambitieniveau aan te tonen. De andere manier is een projectverklaring, die alleen voor dat ene project geldt.
Een voorbeeld uit de Handreiking: bij een aanbesteding van 1 miljoen euro geeft de aanbesteder 30.000 euro (3 procent) fictieve korting voor ambitieniveau 3. Dat is een illustratie van de Handreiking, geen vast tarief. Elke aanbesteder bepaalt de staffel zelf.
Welke handboekversie telt nu?
Handboek 3.1 loopt af. SKAO publiceerde handboek 4.0 op 14 januari 2025. Volgens de overgangsregeling zijn 3.1-audits nog mogelijk tot 14 januari 2027. Een 3.1-certificaat blijft geldig tot de eerstvolgende jaarlijkse audit, uiterlijk tot 14 januari 2028.
Voor aanbestedingen geldt: een aanbesteder die het 4.0-criterium gebruikt, wordt geadviseerd alleen 4.0-certificaten of 4.0-projectverklaringen te accepteren. Een 3.1-certificaat is daar dus niet genoeg. Een aanbesteder die nog het 3.1-criterium gebruikt, wordt geadviseerd een 4.0-trede 1 als niveau 3 te accepteren, en trede 2 en 3 als niveau 5. Lees in het aanbestedingsdocument welke versie wordt gevraagd. De uitleg per versie staat op niveaus en treden.
Wat is wel verplicht als je een certificaat hebt?
Heb je een certificaat, dan gelden er verplichtingen om het te behouden:
| Verplichting | Waar het staat | Wat het betekent |
|---|---|---|
| Interne audit | Handboek 3.1, paragraaf 6.1.1.1 | Minimaal eens per jaar een interne audit over de relevante eisen |
| Directiebeoordeling | Handboek 3.1, paragraaf 6.1.1.2 | De directie beoordeelt minstens eens per jaar het CO2-managementsysteem |
| Verplichte internetpublicatie | Handboek 3.1, paragraaf 6.1.3 | Vanaf niveau 3 publiceer je vereiste informatie op je eigen website en op je pagina bij SKAO |
| Jaarlijkse contributie aan SKAO | Handboek 3.1, paragraaf 6.1.4 | Zonder betaalde contributie is het certificaat niet geldig |
De interne audit wordt het vaakst onderschat. Lees de interne audit voor de eisen en het auditproces voor de externe beoordeling.
De publicatieplicht heeft een zichtbaar gevolg. Publiceer je niet wat je moet publiceren, dan trekt de beoordelaar 6 punten af. Daardoor haal je het niveau niet. Bij een betalingsachterstand mag SKAO je pagina van de website halen. Vanaf niveau 3 haal je dan geen positieve ladderbeoordeling meer.
Wanneer wordt de ladder in de praktijk verplicht?
Zoek in het aanbestedingsdocument naar de passage over de CO2-Prestatieladder. Er zijn grofweg drie situaties:
| Wat het aanbestedingsdocument vraagt | Wat jij moet doen |
|---|---|
| Geen vermelding van de ladder | Niets. Certificeren is vrijwillig en levert bij deze opdracht geen voordeel op |
| Gunningvoordeel per ambitieniveau | Je kiest het ambitieniveau waarop je inschrijft en toont tijdens de uitvoering aan dat je het haalt, met certificaat of projectverklaring |
| Minimumniveau of minimumtrede als eis | Je moet op dat moment aan dat niveau voldoen. Lees precies wanneer en hoe je dat bewijst |
Een minimumeis maakt de ladder het dichtst bij verplicht. Let op het moment van bewijs. Sommige formulieren vragen een verklaring bij inschrijving, andere pas bij de start van de uitvoering. Dat verschilt per aanbesteding.
Voorbeeld: een wegenbouwer leest een aanbesteding
Een fictieve wegenbouwer, Van Dijk Infra, ziet een gemeentelijke aanbesteding voor het herinrichten van een woonwijk. In het document staat een gunningvoordeel voor ambitieniveau 3 of hoger. Van Dijk heeft geen certificaat.
Het bedrijf doet drie dingen. Het zoekt in het document op “CO2” en leest hoe groot het voordeel is. Het leest of een projectverklaring volstaat of dat een certificaat nodig is. En het rekent uit of het voordeel opweegt tegen de kosten. De rekensom met een fictieve korting staat op het aanbestedingsvoordeel. Alleen als het document een certificaat bij inschrijving eist, valt Van Dijk zonder certificaat direct af. Vraagt het document een ambitieniveau en een bewijs tijdens de uitvoering, dan kan Van Dijk gewoon inschrijven. Het bewijs regelt het bedrijf bij een certificerende instantie of met een projectverklaring.
Veelgemaakte misverstanden
“De overheid eist altijd de ladder.” Nee. Elke aanbesteding bepaalt zelf of de ladder meetelt, en op welk niveau.
“Mijn ISO 14001-certificaat telt automatisch mee.” Nee. Een ISO-certificaat vervangt de ladder niet. Lees ladder vs ISO 14001 voor het verschil.
“Ik moet een certificaat hebben om in te schrijven.” Niet altijd. Bij het BPKV-criterium is een certificaat een van de manieren om het ambitieniveau te bewijzen. Lees het document.
“Een 3.1-certificaat blijft overal werken.” Nee. Een aanbesteder die het 4.0-criterium gebruikt, wordt geadviseerd geen 3.1-certificaten te accepteren.
Wat betekent dit voor een klein bedrijf?
Een ZZP’er of klein bedrijf hoeft de ladder niet te halen om te bestaan. Het wordt pas relevant als je inschrijft op een aanbesteding die de ladder meeweegt. Dan is de vraag of de kosten en de inspanning opwegen tegen het voordeel op die opdracht. Wie er één per jaar doet, rekent anders dan iemand die er elke maand op inschrijft. De pagina voor het MKB laat zien wat een kleine organisatie concreet moet doen.
Checklist voor je inschrijving
- Zoek in het aanbestedingsdocument op “CO2”, “CO2-Prestatieladder” en “gunningvoordeel”.
- Noteer het gevraagde niveau of de trede, en of die als minimum of als punten telt.
- Controleer welke handboekversie het document noemt, 3.1 of 4.0.
- Controleer wanneer en hoe je het ambitieniveau moet bewijzen: certificaat, projectverklaring of beide.
- Vergelijk de kosten en de doorlooptijd met de kosten en tijdlijn.
- Begin pas met het stappenplan als de aanbesteding de ladder echt meeneemt.
Geldt dit voor elke sector?
Ja, de ladder is niet aan één sector gebonden. Hij komt wel het vaakst voor in de bouw en infra. Zie voor de bouw en infra en voor het MKB. Meer vragen beantwoordt de FAQ.