Ongevalsonderzoek en bijna-ongevallen melden (VCA)
Bij VCA meld en registreer je elk ongeval, bijna-ongeval en elke onveilige situatie, en je onderzoekt ze om herhaling te voorkomen. Dat staat in hoofdstuk 11 van de VCA-checklist 2026/6.1 : vraag 11.1 gaat over melden en registreren, vraag 11.2 over onderzoeken. Beide zijn must-vragen voor VCA*, VCA** en VCA Petrochemie.
Daarnaast geldt de wet. Volgens artikel 9 van de Arbowet meld je ernstige arbeidsongevallen direct bij de Nederlandse Arbeidsinspectie . Op deze pagina zie je hoe die twee samenkomen, hoe je een ongevalsonderzoek opzet en wat de VCA-auditor wil zien.
Wat moet je melden bij VCA en wat bij de Arbeidsinspectie?
Het verschil is simpel: de wet vraagt alleen de zware gevallen te melden, VCA wil alles zien. Ook de bijna-ongevallen en onveilige situaties.
| Wat gebeurt er? | Arbeidsinspectie | Certificatie-instelling (VCA) | Eigen registratie (VCA) |
|---|---|---|---|
| Ongeval met dood, blijvend letsel of ziekenhuisopname | Direct melden (Arbowet art. 9) | Direct melden, als het een medewerker binnen de VCA-scope betreft | Ja |
| Ongeval met meer dan drie werkdagen verzuim | Opnemen in ongevallenregister | Nee | Ja |
| Ongeval met verzuim, aangepast werk of EHBO | Nee | Nee | Ja |
| Bijna-ongeval | Nee | Nee | Ja |
| Onveilige situatie of handeling | Nee | Nee | Ja |
| Schade of milieu-incident zonder letsel | Nee | Nee | Ja |
De melding aan de certificatie-instelling is nieuw in VCA 2026/6.1. Vraag 11.1 eist nu dat ernstige incidenten met medewerkers binnen de scope van je certificaat direct aan je certificatie-instelling worden gemeld. VCA definieert een ernstig incident als een incident dat volgens de wet aan de Nederlandse Arbeidsinspectie gemeld moet worden.
Twijfel je of een ongeval meldplichtig is? De Arbeidsinspectie zegt: meld het toch. Melden kan dag en nacht via 0800-5151 of het online meldformulier . Ook een korte ziekenhuisopname telt mee.
De zes categorieën van VCA-incidenten
VCA eist dat je registratie is ingedeeld in vaste categorieën. Gebruik de definities uit de checklist, dan rekent iedereen hetzelfde.
| Categorie | VCA-definitie | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Ongeval met verzuim/werkverlet | Letsel dat leidt tot één werkdag of meer verzuim, de dag van het ongeval niet meegeteld | Monteur breekt pols, twee weken thuis |
| Ongeval met aangepast werk | Letsel zonder verzuimdag, maar tijdelijk ander werk | Gekneusde enkel, een week magazijnwerk |
| Ongeval zonder verzuim | Letsel met medische verzorging of EHBO, geen verzuim | Snijwond, gehecht, volgende dag gewoon aan het werk |
| Bijna-ongeval | Ongewenste gebeurtenis die onder andere omstandigheden tot letsel had kunnen leiden | Steigerplank valt naast een collega |
| Onveilige situatie of handeling | Situatie of handeling die kan leiden tot letsel of schade | Open sleuf zonder afzetting; werken op ladder zonder footing |
| Overige VGM-incidenten | Bijvoorbeeld materiële schade of milieu-incident | Lekkende hydrauliekslang van een graafmachine |
Hoe zet je een ongevalsonderzoek op volgens VCA?
Vraag 11.2 eist een onderzoeksprocedure die past bij de (potentiële) ernst van het incident. Een bijna-ongeval met een vallende plank krijgt dus een ander onderzoek dan een gebroken been. In de procedure staan in elk geval drie dingen.
| VCA-eis (vraag 11.2) | Voorbeeld in je procedure |
|---|---|
| Onderzoek gericht op de oorzaken | ”We zoeken naar de onderliggende oorzaak, niet naar een schuldige.” |
| De termijn van afhandeling | ”Ongeval met verzuim: onderzoek binnen 5 werkdagen. Bijna-ongeval: binnen 10 werkdagen.” |
| Een verantwoordelijke voor het onderzoek | ”Ongeval met verzuim: VGM-functionaris. Overige: uitvoerder van het project.” |
Daarna stel je verbetermaatregelen vast en voer je ze uit, met iemand die de planning bewaakt. Waar nodig pas je de RI&E en de taak risico analyse aan. Tot slot deel je de lessen intern, bijvoorbeeld in een toolbox meeting.
Voor de oorzakenanalyse kun je een eenvoudige methode gebruiken, zoals vijf keer “waarom?” vragen. Lees meer over root cause analyse en de 5x waarom-methode.
Voorbeeld van een VCA-onderzoeksverslag
Hieronder een fictief verslag van een bijna-ongeval bij een steigerbouwbedrijf. Het laat zien hoe je van “wat gebeurde er” naar een maatregel komt die herhaling voorkomt.
| Veld | Invulling |
|---|---|
| Datum en locatie | 2 oktober 2026, nieuwbouw Havenkade, gevel noord |
| Categorie | Bijna-ongeval |
| Wat gebeurde er? | Bij het afbouwen viel een steigerkoppeling van 12 meter hoogte op het looppad. Er liep niemand. |
| Potentiële ernst | Hoog: dodelijk letsel mogelijk |
| Onderzoeker en termijn | VGM-functionaris, afgerond binnen 5 werkdagen (potentieel ernstig) |
| Waarom? | Antwoord |
|---|---|
| Waarom viel de koppeling? | Hij lag los op de werkvloer en werd weggestoten. |
| Waarom lag hij los? | Er was geen materiaalbak op die verdieping. |
| Waarom geen materiaalbak? | Die stond niet in de TRA voor afbouwen. |
| Waarom stond het looppad open? | De afzetting was eerder die dag weggehaald voor een levering. |
| Basisoorzaak | Afbouwen was niet als aparte taak met eigen maatregelen voorbereid. |
| Maatregel | Verantwoordelijk | Termijn | Status |
|---|---|---|---|
| TRA “afbouwen steiger” maken met materiaalbak en vaste afzetting | Uitvoerder | 9-10-2026 | Afgerond |
| Afzetting alleen weghalen met akkoord van uitvoerder | Projectleider | Direct | Afgerond |
| Toolbox over vallende voorwerpen voor alle ploegen | VGM-functionaris | Oktober | Gepland |
Ongevallencijfers en de IF-berekening bij VCA
VCA gebruikt de ongevallenfrequentie-index (IF): het aantal ongevallen met verzuim per miljoen gewerkte uren. Weet je het aantal gewerkte uren niet precies, dan rekent VCA met 1.600 uur per fulltime medewerker.
IF = (aantal ongevallen met verzuim × 1.000.000) / aantal gewerkte urenEen voorbeeld: 25 fte × 1.600 uur = 40.000 uur. Twee ongevallen met verzuim geeft een IF van (2 × 1.000.000) / 40.000 = 50. Uitzendkrachten en andere tijdelijke medewerkers tel je mee.
De auditor controleert de ongevallenstatistiek bij elke audit. Je communiceert de cijfers minstens één keer per jaar aan je medewerkers (vraag 11.1), en ze komen terug in de directiebeoordeling (vraag 1.6).
Wat wil de VCA-auditor zien bij incidenten?
- Een meldingsprocedure of meldingsformulier, en medewerkers die weten hoe ze melden
- Een registratie ingedeeld naar de zes categorieën
- Actuele voorbeelden van hoe je ongevallencijfers bekendmaakt
- Een onderzoeksprocedure, onderzoeksverslagen en een overzicht van verbetermaatregelen
- Bewijs dat lessen gedeeld zijn, bijvoorbeeld in toolboxverslagen
Nul meldingen is voor een auditor een rood signaal, geen compliment. Het betekent meestal dat mensen niet melden. Een gezond bedrijf heeft juist veel meldingen van bijna-ongevallen en onveilige situaties.
Veelgestelde vragen over ongevalsonderzoek bij VCA
Moet ik een bijna-ongeval melden bij de Arbeidsinspectie?
Nee. De meldplicht van de Arbowet geldt voor ongevallen met dood, blijvend letsel of ziekenhuisopname. Bijna-ongevallen registreer en onderzoek je wel voor VCA.
Hoe stimuleer je het melden van bijna-ongevallen?
Maak melden makkelijk, bijvoorbeeld met een app of een kaart in de bus. Geef elke melder binnen een week terugkoppeling. En bespreek een goede melding in de toolbox, zonder namen als de melder dat liever heeft.
Telt een ongeval van een onderaannemer mee in mijn IF?
De IF gaat over het bedrijf of de eenheid die gecertificeerd wordt, inclusief tijdelijke medewerkers. Een zzp’er die onder jouw gezag werkt, tel je volgens bijlage B van de checklist ook mee.
Meer informatie
- Werkplekinspectie VCA - Onveilige situaties vinden vóór er iets gebeurt
- Taak risico analyse (TRA) - Aanpassen na een incident
- VCA 2026/6.1: wat verandert er? - Alle wijzigingen
- Nederlandse Arbeidsinspectie: arbeidsongevallen - Meldplicht en ongevallenregister