Veiligheidsladder trede 5: vooruitstrevend
Trede 5 is de hoogste trede van de Veiligheidsladder: veiligheid krijgt in de dagelijkse praktijk dezelfde prioriteit als tijd, geld en kwaliteit, en zit vanzelfsprekend in alle lagen en processen van de organisatie. NEN noemt het “aandacht voor veiligheid is vanzelfsprekend in alle bedrijfsprocessen”. Het is de top van de vijf treden van de Veiligheidsladder.
Trede 5 kun je alleen behalen met het product SCL Original , waarbij je organisatie elk jaar volledig wordt geaudit. ProRail vraagt trede 5 niet als minimum, maar noemt het wel als ambitieniveau met voordeel bij aanbestedingen. Hieronder lees je wat trede 5 inhoudt en hoe het verschilt van trede 4.
Kenmerken van Veiligheidsladder trede 5
De omschrijving van de treden van NEN beschrijft trede 5 zo:
| Kenmerk (NEN) | Wat het in de praktijk betekent |
|---|---|
| Veiligheid krijgt dezelfde prioriteit en aandacht als geld, tijd en kwaliteit | Geen afweging “veilig of op tijd”: beide horen bij een goed project |
| Sterke focus op continue verbetering en leren van gewenste en ongewenste gebeurtenissen | Ook leren van wat goed ging, niet alleen van fouten |
| Aanpassingsvermogen en situationeel handelen | Mensen handelen goed in situaties waar geen regel voor is |
| Zit in alle lagen en processen, van planning en ontwerp tot uitvoering, monitoring en leren | Veiligheid wordt al bij de offerte en het ontwerp meegewogen |
| Geen onderscheid tussen leidinggevenden en medewerkers als het om veiligheid gaat | Een leerling mag de directeur stilzetten |
| Het management weet wat er speelt, omdat medewerkers zich volkomen veilig voelen om dat te delen | Slecht nieuws komt snel boven |
Het verschil met trede 4 is subtiel maar wezenlijk. Op trede 4 is iedereen veiligheidsbewust en werkt men actief aan verbetering. Op trede 5 is veiligheid geen apart programma meer: het is hoe het bedrijf werkt, in elk proces.
Hoe klinkt een bedrijf op trede 5?
| Wie | Uitspraak | Wat het laat zien |
|---|---|---|
| Directeur | ”We hebben die opdracht laten lopen, omdat de planning niet veilig uit te voeren was.” | Veiligheid weegt mee in commerciële keuzes |
| Werkvoorbereider | ”In het ontwerp hebben we de installatie op maaiveld gezet, dan hoeft niemand op het dak voor onderhoud.” | Veiligheid begint bij ontwerp en planning |
| Inkoper | ”We kiezen leveranciers ook op hoe zij met veiligheid omgaan, niet alleen op prijs.” | Veiligheid zit in inkoop |
| Monteur | ”Als ik iets zie wat beter kan, pas ik het samen met de ploeg aan en laat ik het weten.” | Eigenaarschap en aanpassingsvermogen |
| Leerling | ”Ik heb de directeur gisteren gevraagd zijn bril op te zetten. Hij bedankte me.” | Geen hiërarchie bij veiligheid |
Kun je trede 5 halen? Alleen met SCL Original
Dit is een veelgehoorde vraag, en het antwoord is veranderd. Volgens NEN geldt onder SCL 2.0:
| Product | Hoogst haalbare trede | Audit |
|---|---|---|
| SCL Light | Trede 3 (statement) | 40%-audit in jaar 1, daarna beoordeling van gedragsdoelen |
| SCL | Trede 4 (certificaat) | 100%-audit in jaar 1, daarna 40% per jaar |
| SCL Original | Alle treden, dus ook trede 5 (certificaat) | 100% van de organisatie, elk jaar |
NEN schrijft op de productpagina: “Via SCL Original kunt u Trede 5 verkrijgen.” Oudere bronnen, ook op deze site, gingen ervan uit dat certificering tot en met trede 4 liep. Kijk voor de actuele situatie altijd op de SCL-productpagina van NEN .
Of een bedrijf in jouw sector trede 5 heeft, zie je in het SCL-certificaatregister . Daar staan alle geregistreerde certificaten met hun trede.
Trede 5 is een hoge lat. NEN beschrijft het als een organisatie waar deze houding “volkomen vanzelfsprekend” is, in alle lagen. Gebruik trede 5 als richting, en kijk eerlijk of je eerst trede 4 stevig hebt staan.
Wat zoekt de auditor bij trede 5?
Bij SCL Original komen elk jaar twee auditoren. Ze interviewen mensen op alle niveaus en observeren op kantoor en op projectlocaties. Voor trede 5 zoeken ze naar bewijs dat veiligheid in elk bedrijfsproces zit, niet alleen op de werkvloer. Meer over de werkwijze lees je bij het auditproces.
| Bedrijfsproces | Wat de auditor wil zien op trede 5 |
|---|---|
| Strategie en directie | Veiligheid weegt aantoonbaar mee in grote beslissingen, ook als het geld of tijd kost |
| Ontwerp en werkvoorbereiding | Risico’s worden in het ontwerp weggenomen, niet pas op de bouwplaats beheerst |
| Inkoop en partners | Leveranciers en onderaannemers worden gekozen en begeleid op veiligheidscultuur |
| Uitvoering | Medewerkers passen zich veilig aan bij onverwachte situaties, zonder te wachten op een regel |
| Leren | Het bedrijf leert ook van wat goed ging en deelt lessen met de keten |
| Melden | Slecht nieuws komt snel en zonder angst bij het management |
Wie vraagt Veiligheidsladder trede 5?
Trede 5 is bij de grote opdrachtgevers geen minimumeis. ProRail noemt trede 4 en 5 als ambitieniveaus voor erkende spooraannemers en ingenieursbureaus, met een voordeel bij aanbestedingen. Als bewijs voor trede 5 vraagt ProRail een SCL Original-certificaat.
Binnen ViA is trede 3 het minimum. Opdrachtgevers kunnen hogere treden belonen in hun gunningscriteria. Lees de aanbestedingsstukken dus goed: een hogere trede kan je inschrijving sterker maken.
Van trede 4 naar trede 5
Op trede 4 heb je een sterke veiligheidscultuur op de werkvloer. Voor trede 5 trek je die door naar alle bedrijfsprocessen. Dit zijn de verschuivingen:
| Van (trede 4) | Naar (trede 5) | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Veiligheid is een gedeelde verantwoordelijkheid op de werkvloer | Veiligheid zit in elk proces, ook commercie en inkoop | Een veiligheidstoets in het go/no-go-besluit voor elke offerte |
| Leren van incidenten | Ook leren van wat goed gaat | Na een geslaagd complex project een leersessie: waarom ging het goed? |
| Leidinggevenden vragen om feedback | Geen onderscheid meer tussen leiding en medewerkers | Medewerkers leiden zelf de veiligheidsoverleggen |
| Partners betrekken | Samen met de keten verbeteren | Gezamenlijke leersessies met opdrachtgever en onderaannemers |
| Regels goed volgen | Goed handelen waar regels ophouden | Training in situationeel handelen bij onverwachte omstandigheden |
Misverstanden over Veiligheidsladder trede 5
| Misverstand | Hoe het zit |
|---|---|
| ”Trede 5 betekent nul ongevallen.” | De trede gaat over cultuur en gedrag, niet over een ongevallencijfer. Ook op trede 5 kan iets misgaan; het verschil zit in hoe je ervan leert. |
| ”Met trede 5 ben je klaar.” | NEN benadrukt continue verbetering. Het certificaat is drie jaar geldig, met elk jaar een volledige audit. |
| ”Trede 5 is alleen voor grote bedrijven.” | SCL Original is er vanaf 5 medewerkers. Grootte is geen eis, gedrag in alle processen wel. |
| ”Een sterk systeem levert trede 5 op.” | Systemen horen bij trede 3. Trede 4 en 5 gaan over houding en gedrag. Lees meer bij gedrag en cultuur. |
Veelgestelde vragen over Veiligheidsladder trede 5
Wat is het verschil tussen trede 4 en trede 5?
Op trede 4 is iedereen veiligheidsbewust en werkt men proactief aan verbetering. Op trede 5 is veiligheid even vanzelfsprekend als tijd, geld en kwaliteit, in alle processen en lagen, zonder onderscheid tussen leiding en medewerkers.
Kan een klein bedrijf trede 5 halen?
Het product SCL Original is er vanaf 5 medewerkers. In een klein bedrijf zijn de lijnen kort, wat kan helpen. De eis blijft gelijk: de auditor moet het gedrag in alle processen terugzien.
Wat kost trede 5?
SCL Original is het duurste product, omdat je elk jaar een volledige audit hebt. Indicaties vind je op kosten en tijdlijn.
Telt trede 5 mee voor ViA?
Ja. ViA vraagt minimaal trede 3, dus met trede 5 voldoe je ruim. Opdrachtgevers kunnen een hogere trede bovendien belonen in hun gunningscriteria.
Kan ik van trede 3 direct naar trede 5?
De auditor stelt vast op welke trede je staat; je kiest die niet zelf. In de praktijk vraagt trede 5 eerst een stevige proactieve cultuur zoals op trede 4.
Meer over de Veiligheidsladder
- De 5 treden - Overzicht van alle treden
- Veiligheidsladder trede 4 - De proactieve trede
- Certificatievormen - SCL Original, SCL en SCL Light
- Omschrijving treden SCL (NEN) - De officiële tekst