NEN 3140 cursus: wat moet erin voor een VP of VOP?

Een NEN 3140-cursus is een opleiding. Hij geeft kennis van de norm en van veilig werken met elektriciteit. De bevoegdheid om als vakbekwaam persoon (VP) of voldoende onderricht persoon (VOP) te werken, krijg je van je werkgever via een schriftelijke aanwijzing. Die aanwijzing staat op de VP en VOP-pagina. De wet eist in artikel 3.5 van het Arbobesluit dat gevaarlijk elektrisch werk wordt gedaan door “deskundige, voldoend onderrichte en daartoe bevoegde werknemers”. Een cursus noemt de wet niet. Voor de rol van de installatieverantwoordelijke zie IV en WV.

Een cursus en een aanwijzing zijn twee verschillende dingen. Een cursusbewijs maakt je niet automatisch bevoegd. De werkgever beslist, op basis van je opleiding, ervaring en de taken die je krijgt.

Cursus of aanwijzing: wat is wat?

	Cursus	Aanwijzing
Wat is het?	Opleiding met kennis en vaardigheden	Schriftelijke bevoegdheid voor specifieke taken
Wie geeft het?	De opleider	Je werkgever
Wat bewijst het?	Dat je kennis hebt opgedaan	Dat je bevoegd bent voor de taken in de aanwijzing
Verplicht?	Nee. Het Arbobesluit eist bevoegde werknemers, geen cursus	Ja, een VP of VOP heeft een aanwijzing nodig

Na een cursus krijg je een certificaat van deelname. NEN geeft zelf geen NEN 3140-keuringscertificaten uit. Dat certificaat heeft geen geldigheidsduur. Je werkgever bepaalt of de training nog actueel genoeg is.

Voor een VOP is een cursus niet altijd nodig. Een VOP wordt geïnstrueerd door een VP of werkverantwoordelijke. Die instructie is de kern van de aanwijzing, de cursus is een extra.

Wat een goede cursus behandelt

Een cursus voor VP’s en VOP’s moet aansluiten op het werk dat de deelnemer gaat doen. Let op de volgende onderdelen.

Het verschil tussen VP en VOP, en wat elk van de twee mag.
Risico’s inschatten bij elektrisch werk, en welke maatregelen je neemt.
Spanningsloos werken, inclusief de volgorde van de veiligheidsregels. Zie spanningsloos werken.
Meten en controleren met geschikt meetapparaat.
Schema’s, registraties en wat een inspecteur daarvan wil zien.
Een praktijkdeel waarin je handelingen zelf uitvoert.

Een cursus die alleen theorie geeft, levert minder op voor iemand die monteur of technicus is. Een cursus die alleen praktijk geeft, mist vaak de norm en de administratie.

Vragen die je vooraf stelt

Op welke versie van NEN 3140 is de cursus gebaseerd? De huidige versie is NEN 3140:2011+A3:2019. Een herziening ligt als ontwerp ter commentaar.
Hoeveel procent van de tijd gaat naar praktijk, en waar vindt die plaats?
Hoe wordt de kennis getoetst, en wat gebeurt er bij een onvoldoende?
Krijg je een bewijs van deelname, en wat staat daarop?
Sluit de cursus aan op de taken die in je aanwijzing komen?

De antwoorden op deze vragen bepalen of de cursus bij jouw werk past. Een aanbieder die de versie van de norm niet kan noemen, is een rode vlag.

Voorbeeld: een operator in de verpakkingsindustrie

Dit is een fictief voorbeeld. Een operator bedient een verpakkingsmachine en moet af en toe een storing resetten. De werkgever kiest voor een VOP-aanwijzing. De operator krijgt een instructie van de werkverantwoordelijke over precies die handelingen, en de instructie staat in de aanwijzing.

Een cursus voor VP’s is hier niet nodig. Wel is een korte cursus over de risico’s van de machine nuttig. De werkgever bepaalt wat voldoende is, en dat legt hij vast.

Veelgemaakte fouten

Een cursusbewijs laten gelden als aanwijzing.
Een cursus volgen die niet aansluit op de eigen taken.
Na de cursus geen aanwijzing laten opstellen.
Alleen de theorie leren en de praktijk overslaan.
Een verouderde cursus volgen, op een oudere versie van de norm.

Veelgestelde vragen

Is een cursus NEN 3140 verplicht?

Nee. Het Arbobesluit vraagt dat gevaarlijk elektrisch werk wordt gedaan door bevoegde werknemers. De werkgever zorgt daarvoor en kiest zelf hoe, bijvoorbeeld met een cursus, ervaring en een instructie.

Hoe lang duurt zo’n cursus?

Dat verschilt per aanbieder. Vraag het programma en de duur vooraf op.

Kan ik zelf een cursus kiezen?

Ja. Maar de aanwijzing komt van je werkgever, en die bepaalt welke cursus past bij de taken die jij gaat doen.

Wat doe ik na de cursus?

Ga naar je werkgever met het bewijs van deelname en de taken die je gaat doen. Dan volgt de aanwijzing. Zie VP en VOP aanwijzen voor de inhoud van die aanwijzing.

Wat doe je na afloop van de cursus?

Vraag je werkgever om een gesprek over de taken die je gaat doen.
Leg het bewijs van deelname naast de lijst van taken.
Laat de werkgever een aanwijzing opstellen, met de taken, de grenzen en de datum.
Bewaar de aanwijzing in het dossier van je werkgever, en het bewijs van je cursus bij je eigen papieren.

Een aanwijzing zonder taken is leeg. Een cursus zonder gesprek over je werk blijft theorie.

Voorbeeld van leerdoelen voor een VOP

Dit is een fictief voorbeeld van wat een cursus voor een VOP minimaal moet dekken. Het gaat om de taken die bij de aanwijzing horen.

Leerdoel	Hoe je het aantoont
De risico’s van de machine herkennen	Je noemt de risico’s bij het resetten en wat je doet als het misgaat
De reset-handeling uitvoeren zonder de installatie open te maken	Je voert de handeling uit onder begeleiding
Weten wanneer je moet stoppen en melden	Je geeft voorbeelden van situaties waarin je de VP belt
De instructie herhalen in eigen woorden	Je legt de instructie uit aan een collega

Heeft een cursus geen leerdoelen die je zo kunt toetsen, dan is het lastig om later te laten zien wat je hebt geleerd.

Meer lezen

VP en VOP aanwijzen - De aanwijzing zelf
NEN 3140 certificaat: bestaat dat? - Welk papier bewijst wat
NEN 3140 proefexamen - Hoe je je voorbereidt op de toets
Spanningsloos werken - De basisregels bij elektrisch werk