FPC-systeem (factory production control) voor EN 1090
Een FPC-systeem is de beschreven en werkende fabrieksproductiecontrole van een staal- of aluminiumbouwer. Het legt vast hoe je inkoopt, maakt, controleert en registreert, zodat elk onderdeel de prestaties heeft die je in je prestatieverklaring belooft. Voor EN 1090-certificering is een gecertificeerd FPC-systeem de kern van het traject.
Volgens Bouwen met Staal moet een constructiebedrijf een FPC-systeem opzetten, documenteren en onderhouden, en dat laten toetsen door een aangemelde instantie. Onder de Bouwproductenverordening heet dat systeem 2+: de notified body doet een initiële inspectie van de fabriek en de FPC, en houdt daarna doorlopend toezicht. Dat staat ook in de toelichting van European Accreditation . Pas daarna mag je een prestatieverklaring en CE-markering gebruiken. Het materiaal, de markering en de controles werk je uit in de pagina’s over materiaalcertificaten 3.1, traceerbaarheid en markering en het inspectie- en testplan. De keuze van je notified body maak je het best vóór je een offerte aanvraagt.
Kort gezegd: het FPC-systeem is je kwaliteitssysteem voor de werkplaats, toegespitst op EN 1090-2 of EN 1090-3. Heb je al ISO 9001, dan bouw je daarop voort. Je voegt vooral de staalbouwtechnische eisen en het laswerk toe.
Wat moet er in een FPC-systeem voor EN 1090?
Een FPC-systeem dekt de hele keten van order tot levering. Daarnaast vraagt EN 1090-1 twee dingen die je in een gewoon kwaliteitssysteem niet tegenkomt:
- Initiële typebeproeving (ITT): je toont één keer aan dat je werkwijze de beloofde eigenschappen oplevert, bijvoorbeeld met gekwalificeerde lasmethoden en materiaalcertificaten.
- Initiële typeberekening (ITC): als je zelf constructief ontwerpt of rekent, laat je zien hoe je dat beheerst.
Kiwa noemt ITT, ITC en een FPC-managementsysteem als de drie onderdelen die je nodig hebt voor het EN 1090-1-certificaat.
Voorbeeld-procedureoverzicht voor een FPC-systeem
Hieronder staat een fictief procedureoverzicht van een staalbouwer met 25 medewerkers die in EXC2 werkt. Gebruik het als startpunt. Pas nummering, namen en inhoud aan op je eigen werkwijze.
| Nr. | Procedure | Wat leg je vast? | Bewijs bij de audit |
|---|---|---|---|
| FPC-01 | Contractbeoordeling | Executieklasse, toleranties, conservering en levertermijn per order | Ingevulde orderchecklist |
| FPC-02 | Ontwerp en berekening | Wie rekent, welke Eurocodes, controle door tweede persoon | Berekening met paraaf |
| FPC-03 | Inkoop en leveranciers | Eisen aan staal, bouten en lastoevoegmateriaal | Inkooporder, leveranciersbeoordeling |
| FPC-04 | Ingangscontrole | Materiaalcertificaten (EN 10204, type 3.1 waar nodig) controleren | Afgetekende certificaten |
| FPC-05 | Identificatie en traceerbaarheid | Hoe je platen en profielen markeert en terugvindt | Merkteken op onderdeel, koppeling met certificaat |
| FPC-06 | Snijden, boren en ponsen | Instellingen en periodieke controle van de processen | Registratie geschiktheidscontrole |
| FPC-07 | Lassen | WPS’en, lassers, lascoördinatie volgens ISO 3834 | Lasmethodenoverzicht, lassersmatrix |
| FPC-08 | Mechanische verbindingen | Bouten, aanhaalmomenten, voorspanning | Aanhaalregistratie |
| FPC-09 | Conservering | Voorbehandeling, coatingsysteem, laagdikte | Laagdiktemetingen |
| FPC-10 | Maatvoering en toleranties | Controle tegen tekening en EN 1090-2 | Maatrapport |
| FPC-11 | Inspectie en beproeving | Visuele lascontrole, aanvullend onderzoek, eindcontrole | Inspectieverslag |
| FPC-12 | Meetmiddelen | Kalibratie en controle van meetlinten, laagdiktemeters | Kalibratieoverzicht |
| FPC-13 | Afwijkende producten | Melden, beoordelen, herstellen of afkeuren | Afwijkingsregister |
| FPC-14 | Prestatieverklaring en CE | Opstellen DoP en CE-label per levering | Voorbeeld-DoP met label |
| FPC-15 | Personeel en opleiding | Kwalificaties, bevoegdheden, opleidingsplan | Competentiematrix |
| FPC-16 | Documenten en registraties | Versiebeheer van tekeningen en procedures, bewaartermijnen | Documentenlijst |
Zestien procedures klinkt veel. In de praktijk zijn het vaak korte werkinstructies of checklists van één A4. Een kleine werkplaats kan procedures samenvoegen, zolang elk onderwerp gedekt is.
Voorbeeld van één ingevulde procedure
Zo kan FPC-04 (ingangscontrole) er in de praktijk uitzien:
| Onderdeel | Invulling |
|---|---|
| Doel | Alleen materiaal met de juiste eigenschappen komt de werkplaats in |
| Verantwoordelijk | Magazijnmeester, bij twijfel de werkvoorbereider |
| Werkwijze | Pakbon tegen inkooporder, certificaat tegen staalsoort en charge, visuele controle |
| Afwijking | Materiaal apart zetten met rood label, melden in afwijkingsregister |
| Registratie | Certificaat digitaal opslaan bij het ordernummer, paraaf en datum |
| Bewaartermijn | Minimaal zo lang als de prestatieverklaring bewaard moet worden |
Wat controleert de notified body in je FPC-systeem?
De notified body beoordeelt niet alleen je papieren. Volgens European Accreditation moet de auditor nagaan of de processen die hij ziet, overeenkomen met de processen die je gewoonlijk gebruikt voor je CE-gemarkeerde producten. Hij loopt daarom vaak een order door:
- Klopt de executieklasse op de tekening met wat er in de werkplaats gebeurt?
- Kun je van een gemonteerde ligger terugzoeken welk materiaalcertificaat erbij hoort?
- Zijn de lassers en lasmethoden voor deze order gekwalificeerd?
- Is de eindcontrole vastgelegd voordat het onderdeel de deur uitging?
- Hoort er een prestatieverklaring bij die past bij deze levering?
Na de initiële inspectie volgt periodiek toezicht. Hoe vaak, lees je op de pagina over kosten en tijdlijn.
FPC-systeem en ISO 9001: dubbel werk voorkomen
Een FPC-systeem op basis van ISO 9001 is mogelijk, mits je het aanvult met de eisen uit EN 1090. Veel onderwerpen overlappen: inkoop, documentbeheer, afwijkingen en interne audits. Zet de EN 1090-specifieke onderdelen als aparte procedures in hetzelfde systeem.
Wat ISO 9001 niet dekt, is de staalbouwtechniek. Toleranties, lasmethoden, conservering en de prestatieverklaring moet je zelf toevoegen. Lees ook hoe je documentbeheer voor ISO 9001 inricht, want dezelfde aanpak werkt voor je FPC-registraties.
Veelgemaakte fouten bij het FPC-systeem
Een gekocht handboek dat niemand kent. Een standaard-FPC-handboek is snel gekocht. Maar de auditor vraagt de werkplaatschef hoe hij werkt. Klopt dat niet met het handboek, dan is dat een afwijking.
Traceerbaarheid die stopt bij de zaagstraat. Na het zagen raakt het merkteken vaak kwijt. Leg vast hoe je het merkteken overzet op de gezaagde delen.
Geen contractbeoordeling. Ontbreekt de executieklasse of het conserveringssysteem in de opdracht, dan merk je dat pas bij de eindcontrole. Een korte checklist aan het begin voorkomt dat.
Afwijkingen niet registreren. “We lossen het gewoon op” is geen registratie. De auditor wil zien dat je oorzaken zoekt, zoals bij een root cause analyse.
Checklist: is je FPC-systeem klaar voor de initiële inspectie?
Loop deze vragen door voordat je de notified body uitnodigt. Kun je overal “ja” op zeggen, dan is de kans op grote afwijkingen klein.
| Vraag | Ja/nee |
|---|---|
| Staat in elke order de executieklasse en is die gecontroleerd? | |
| Zijn alle gebruikte lasmethoden gekwalificeerd en vastgelegd in een overzicht? | |
| Is er een lascoördinator aangewezen met passend kennisniveau? | |
| Kun je van minstens één geleverd onderdeel het materiaalcertificaat terugvinden? | |
| Zijn meetmiddelen gekalibreerd of gecontroleerd, met registratie? | |
| Is er een afwijkingsregister met ingevulde oorzaken en maatregelen? | |
| Heb je een interne audit gedaan en de bevindingen opgevolgd? | |
| Ligt er een voorbeeld van een prestatieverklaring met CE-label? |
Veelgestelde vragen over het FPC-systeem
Moet het FPC-systeem op papier of mag het digitaal?
Beide mag. De norm vraagt een gedocumenteerd en onderhouden systeem, geen vorm. Een digitaal ordersysteem met foto’s en ingescande certificaten werkt prima, zolang je registraties terugvindt en ze niet ongemerkt kunnen wijzigen.
Geldt het FPC-systeem ook voor werk op de bouwplaats?
Het FPC-systeem gaat over de productie van de onderdelen die je met CE-markering levert. Las of monteer je ook op locatie, neem die werkzaamheden dan mee in je lasprocedures en inspecties. Bespreek met je notified body welke activiteiten onder het certificaat vallen.