VP en VOP aanwijzen volgens NEN 3140
Een VP (vakbekwaam persoon) voert zelfstandig elektrotechnische werkzaamheden uit. Een VOP (voldoende onderricht persoon) voert alleen specifieke taken uit waarvoor hij is geïnstrueerd. Volgens NEN 3140 wijst de werkgever beide schriftelijk aan, met een aanwijzing waarin precies staat wat iemand mag, aan welke installatie en met welke middelen. Een cursuscertificaat alleen is geen aanwijzing.
De plicht komt uit artikel 3.5 van het Arbobesluit : elektrotechnische werkzaamheden met gevaar worden uitgevoerd “door deskundige, voldoend onderrichte en daartoe bevoegde werknemers”. NEN 3140 maakt dat concreet met vier aanwijzingen. Naast VP en VOP zijn dat de installatieverantwoordelijke en werkverantwoordelijke.
Opleiding en aanwijzing zijn twee verschillende dingen. De cursus laat zien dat iemand iets kan. De aanwijzing van de werkgever bepaalt wat iemand bij jou mag.
Wat is het verschil tussen een VP en een VOP?
Volgens NEN kan een VP “zelfstandig gevaren en risico’s inschatten en doeltreffende maatregelen nemen”. Een VOP is “iemand die geïnstrueerd is op specifieke werkzaamheden”. Die instructie kan een VP of WV geven. Voor de opleiding die je daarvoor kiest, zie NEN 3140 cursus en NEN 3140 proefexamen.
| Vakbekwaam persoon (VP) | Voldoende onderricht persoon (VOP) | |
|---|---|---|
| Wat mag hij? | Zelfstandig elektrotechnisch werk binnen zijn aanwijzing | Alleen de taken waarvoor hij is geïnstrueerd |
| Achtergrond | Elektrotechnische opleiding en ervaring | Meestal niet elektrotechnisch geschoold |
| Typische functies | Monteur, inspecteur, medewerker technische dienst | Operator, monteur koeling, PV-panelen of laadpalen, heftruckchauffeur |
| Inschatten van risico’s | Zelfstandig | Binnen de grenzen van de instructie |
| Wie instrueert? | Opleiding en ervaring | Een VP of WV |
De voorbeelden van VOP’s komen van Techniek Nederland . Ook schoonmakers die met machines werken waarbij elektriciteitsrisico’s bestaan, kunnen een VOP-aanwijzing krijgen.
Wanneer is iemand geen VP of VOP nodig?
Een medewerker die alleen een stekker in het stopcontact steekt of een apparaat aan- en uitzet, heeft geen aanwijzing nodig. Zodra iemand een kast opent, een zekering vervangt, een machine reset na een storing of meet, ligt dat anders. Twijfel je? Kijk of de taak in je RI&E als elektrisch risico staat.
Wat moet er in een aanwijzing volgens NEN 3140?
Techniek Nederland vat bijlage D van NEN 3140 samen. Een aanwijzing bevat minimaal:
| Onderdeel | Voorbeeld |
|---|---|
| Naam, geboortedatum en functie | Sanne Jansen, 12-03-1994, operator |
| Aanwijzingsnaam | VOP |
| Ingangsdatum en eventueel einddatum | 1 november 2026 tot 1 november 2029 |
| Installaties of delen waaraan gewerkt mag worden | Verpakkingslijnen 1 en 2 |
| Welke werkzaamheden | Resetten na storing, vervangen van zekeringen in de lijnkast |
| In welke ruimte(n) | Productiehal B |
| Verantwoordelijkheden en bevoegdheden | Mag lijnkast openen na afschakelen, geen werk onder spanning |
| Te gebruiken gereedschap, meetapparatuur en PBM’s | Spanningzoeker, geïsoleerd gereedschap, veiligheidsbril |
| Plaats en datum | Zwolle, 28 oktober 2026 |
| Handtekeningen | Van wie aanwijst en van wie wordt aangewezen |
Je mag iemand pas aanwijzen als duidelijk is dat hij voldoende kennis, ervaring en middelen heeft om het werk veilig te doen.
Voorbeeld-aanwijzingsbrief VOP (NEN 3140)
Neem deze brief over en vervang de gegevens van het fictieve voedingsbedrijf door die van jezelf. Bewaar een getekend exemplaar in het personeelsdossier.
AANWIJZING VOLDOENDE ONDERRICHT PERSOON (VOP) VOLGENS NEN 3140
Werkgever: Voedingsbedrijf De Akker B.V., Zwolle
Aangewezen persoon: Sanne Jansen, geboren 12-03-1994, functie operator
Aanwijzing: Voldoende onderricht persoon (VOP)
Geldig van/tot: 01-11-2026 tot 01-11-2029, of eerder bij functiewijziging
Installatie: Verpakkingslijnen 1 en 2, productiehal B
Toegestane taken: - resetten van de lijn na een storing
- vervangen van smeltpatronen in de lijnkast na afschakelen
Niet toegestaan: - werken onder spanning
- wijzigingen aan bedrading of beveiligingen
Gereedschap en PBM's: spanningzoeker (2-polig), geïsoleerd gereedschap,
veiligheidsbril
Instructie gegeven door: R. Smit (VP), op 14-10-2026
Verantwoordelijke: installatieverantwoordelijke M. de Wit
De aangewezen persoon verklaart de instructie te hebben ontvangen en
begrepen, en meldt onveilige situaties direct aan de installatieverantwoordelijke.
Plaats en datum: Zwolle, 28-10-2026
Handtekening werkgever: Handtekening aangewezen persoon:
....................... .......................Een VP-aanwijzing ziet er hetzelfde uit, maar beschrijft bredere taken. Bijvoorbeeld: “zelfstandig onderhoud, storingzoeken en uitbreidingen aan alle laagspanningsinstallaties van locatie Zwolle, inclusief metingen voor periodieke inspecties”. Voor werk onder spanning is een aparte vermelding nodig, want dat mag volgens artikel 3.5 lid 5 van het Arbobesluit alleen bij aangetoonde dringende noodzaak en een uitdrukkelijke opdracht.
Stappenplan: VP’s en VOP’s aanwijzen
Techniek Nederland beschrijft het aanwijsbeleid in vier stappen. Zo pak je het aan:
Uitleggen
Maak duidelijk welke rollen er zijn en wat elke rol mag. Gebruik de tabel hierboven.
Inventariseren
Breng per medewerker in kaart welke taken met elektriciteitsrisico hij doet, welke kennis en ervaring hij heeft en wat er aan opleiding of instructie ontbreekt.
Aanwijzen
Bepaal per persoon de rol, de taken, de installaties en het gereedschap. Laat de IV adviseren.
Vastleggen
Laat de aanwijzing tekenen door werkgever en medewerker en bewaar hem in het personeelsdossier.
Hoe lang is een VP- of VOP-aanwijzing geldig?
De aanwijzing heeft een ingangsdatum en eventueel een einddatum. De wet schrijft geen vaste geldigheid voor. Veel bedrijven kiezen een termijn die aansluit op de herhalingscursus van hun opleider. Wijzigt de functie of het werk, wijs dan opnieuw aan.
Wat wil de inspecteur of auditor zien?
- Getekende aanwijzingen van iedereen die aan of bij installaties werkt
- Een aanwijzing die past bij wat iemand in de praktijk doet
- Bewijs van opleiding of instructie, met datum en naam van de instructeur
- Een overzicht van alle aangewezen personen, bijvoorbeeld in je competentiematrix
Een VCA-auditor kijkt hier ook naar bij persoonscertificaten: een B-VCA-diploma zegt niets over bevoegdheid voor elektrisch werk.
Veelgemaakte fouten bij VP- en VOP-aanwijzingen
- Alleen een cursuscertificaat in het dossier. Zonder getekende aanwijzing is niemand bevoegd.
- Een algemene aanwijzing. “VOP voor alle installaties” is te ruim. Noem de installaties en taken.
- Inleners en uitzendkrachten vergeten. Ook zij hebben een aanwijzing van jouw organisatie nodig voor werk aan jouw installatie.
- Niet opnieuw aanwijzen na een functiewissel. De oude aanwijzing past dan niet meer bij het werk.
Meer lezen
- Installatieverantwoordelijke en werkverantwoordelijke - De verantwoordelijke rollen
- Keuring elektrisch gereedschap - Wie mag keuren?
- NEN 3140-checklist voor werkgevers - Controleer je aanwijzingen
- Techniek Nederland - Aanwijsbeleid: doel en noodzaak - Inhoud van een aanwijzing