ISO 3834: kwaliteitseisen voor lassen
ISO 3834 is de internationale norm met kwaliteitseisen voor smeltlassen van metalen, zowel in de werkplaats als op de bouwplaats. De norm kent drie eisenniveaus: deel 2 (uitgebreid), deel 3 (standaard) en deel 4 (elementair). Bij EN 1090 bepaalt de executieklasse welk deel je moet toepassen.
De actuele versie van het zwaarste deel is ISO 3834-2:2021 . In Nederland verschijnt de norm als NEN-EN-ISO 3834. Certificerende instellingen die ISO 3834 certificeren, volgen het specifieke accreditatieprotocol van de RvA .
Kort antwoord: EXC1 vraagt ISO 3834-4, EXC2 vraagt ISO 3834-3, EXC3 en EXC4 vragen ISO 3834-2. ISO 3834 zegt niet hoe je moet lassen, maar hoe je het lasproces beheerst: wie last, volgens welke methode, wie controleert en wat je vastlegt.
Uit welke delen bestaat ISO 3834?
De reeks heeft meer delen dan de drie eisenniveaus. Deel 1 helpt je kiezen, deel 5 noemt de documenten waarnaar je moet verwijzen.
| Deel | Inhoud | Wanneer gebruik je het? |
|---|---|---|
| ISO 3834-1 | Criteria om het juiste eisenniveau te kiezen | Bij de keuze tussen deel 2, 3 en 4 |
| ISO 3834-2 | Uitgebreide kwaliteitseisen | EXC3, EXC4, en markten als offshore, petrochemie en spoor |
| ISO 3834-3 | Standaard kwaliteitseisen | EXC2, het meest voorkomende niveau in de staalbouw |
| ISO 3834-4 | Elementaire kwaliteitseisen | EXC1 en eenvoudig laswerk |
| ISO 3834-5 | Documenten die nodig zijn om conformiteit te claimen | Bij elk eisenniveau, als verwijzingslijst |
Welk ISO 3834-deel hoort bij welke executieklasse?
EN 1090-2 koppelt de executieklasse direct aan een deel van ISO 3834. Je hoeft die keuze dus niet zelf te maken.
| Executieklasse | ISO 3834-deel | Lascoördinatie |
|---|---|---|
| EXC1 | Deel 4 | Geen lascoördinator vereist |
| EXC2 | Deel 3 | Verantwoordelijke lascoördinator vereist |
| EXC3 | Deel 2 | Verantwoordelijke lascoördinator vereist, hoger kennisniveau |
| EXC4 | Deel 2 | Verantwoordelijke lascoördinator vereist, hoogste kennisniveau |
De taken van de lascoördinator staan in ISO 14731. Het vereiste kennisniveau hangt ook af van staalsoort en plaatdikte. Op de pagina over executieklassen staat welk kennisniveau ongeveer bij welke klasse past. Een ingevuld voorbeeld van een lasprocedure vind je op WPS voorbeeld bij EN 1090, en de lassermatrix met geldigheid behandelt de pagina over lassercertificaat ISO 9606-1.
Wat regelt ISO 3834 in de praktijk?
ISO 3834 behandelt alles rond het laswerk, van offerte tot registratie. De onderwerpen zijn in alle drie de niveaus vergelijkbaar. Het verschil zit in de diepgang en hoeveel je moet vastleggen.
| Onderwerp | Wat je regelt | Gangbare norm |
|---|---|---|
| Eisen- en ontwerpbeoordeling | Kun je de gevraagde lassen maken? Staan ze goed op tekening? | Eigen procedure |
| Lassers en operators | Gekwalificeerd en kwalificatie actueel gehouden | ISO 9606-1 (staal) |
| Lasmethoden | Beschreven in een WPS, onderbouwd met een gekwalificeerde methode | ISO 15614-1 en verwante normen |
| Lascoördinatie | Aangewezen personen met taken en bevoegdheden | ISO 14731 |
| Inspectie en beproeving | Controle voor, tijdens en na het lassen | ISO 17637 (visueel), ISO 5817 (acceptatie) |
| Apparatuur | Lasapparaten onderhouden en waar nodig gevalideerd | Eigen onderhoudsplan |
| Lastoevoegmaterialen | Opslag, droging en traceerbaarheid | Leveranciersvoorschriften |
| Afwijkingen | Reparatie, oorzaak en herhaling voorkomen | Eigen procedure |
Template: lasmethodenoverzicht voor ISO 3834
Een auditor vraagt bijna altijd naar een overzicht van je lasmethoden. Onderstaand fictief voorbeeld laat zien hoe zo’n overzicht eruit kan zien voor een staalbouwer in EXC2.
| WPS-nr. | Proces | Materiaal | Diktebereik | Positie | Onderbouwing | Status |
|---|---|---|---|---|---|---|
| WPS-01 | 135 (MAG, massieve draad) | S235 en S355 | 3 tot 30 mm | PA, PB | WPQR-2023-01 (ISO 15614-1) | Actueel |
| WPS-02 | 136 (MAG, gevulde draad) | S355 | 8 tot 40 mm | PF | WPQR-2023-02 (ISO 15614-1) | Actueel |
| WPS-03 | 111 (elektrode) | S235 | 4 tot 20 mm | Alle | WPQR-2021-05 (ISO 15614-1) | Herzien nodig |
Koppel daar een lassersmatrix aan: welke lasser is gekwalificeerd voor welk proces, welke positie en tot welke datum. Zo zie je in één oogopslag of je voor een nieuwe order de juiste mensen hebt. Het werkt hetzelfde als een competentiematrix bij ISO 9001.
| Lasser | Proces | Kwalificatie (ISO 9606-1) | Posities | Volgende verlenging |
|---|---|---|---|---|
| J. Bakker | 135 | Plaat, stompe las, enkelzijdig | PA tot en met PF | Maart 2027 |
| M. Smit | 135, 136 | Plaat, hoeklas, meerlaags | PA, PB | Juni 2027 |
Een lassercertificaat volgens ISO 9606-1 moet periodiek worden bevestigd door de lascoördinator of een andere verantwoordelijke persoon. Ontbreekt die bevestiging, dan kun je bij de audit niet aantonen dat de kwalificatie nog geldt. Plan de bevestigingen in je agenda.
Heb je een apart ISO 3834-certificaat nodig voor EN 1090?
Niet per se. Voor EN 1090 beoordeelt de notified body je laskwaliteitseisen als onderdeel van de FPC-beoordeling. Een los ISO 3834-certificaat is dan geen voorwaarde.
Veel bedrijven nemen toch een apart certificaat. Volgens Kiwa vragen opdrachtgevers in onder meer de petrochemie, offshore, spoorinfrastructuur en defensie vaak om ISO 3834-2. Lever je ook buiten de bouw, dan is het aparte certificaat handig. Combineer de audits met je EN 1090-inspectie om dubbel werk te voorkomen.
Wat wil de auditor zien bij ISO 3834?
Een auditor loopt meestal één order door, van tekening tot verzending. Zorg dat je dit kunt laten zien:
- De aanwijzing van de lascoördinator, met diploma en takenlijst.
- Het lasmethodenoverzicht met WPS’en en de onderliggende kwalificaties.
- Actuele lassercertificaten en bevestigingen.
- Een ingevulde lascontrole: visuele inspectie en, waar nodig, aanvullend onderzoek.
- Registratie van een afwijking en wat je eraan deed, net als bij een CAPA-proces.
Veelgemaakte fouten bij ISO 3834
WPS’en zonder onderbouwing. Een WPS is een werkinstructie. Zonder gekwalificeerde methode erachter mag je hem bij EXC2 en hoger meestal niet gebruiken.
Lascoördinator op papier. De auditor vraagt de lascoördinator naar zijn rol. Kan hij niet uitleggen welke orders hij heeft beoordeeld, dan is dat een afwijking.
Verlopen lassercertificaten. Dit is de meest voorkomende bevinding. Een eenvoudige matrix met vervaldata voorkomt het.
Lassen op locatie vergeten. ISO 3834 geldt ook voor montagelassen op de bouwplaats. Neem die mee in je procedures.
Veelgestelde vragen over ISO 3834
Is ISO 3834 hetzelfde als een lasdiploma?
Nee. Een lasdiploma of lassercertificaat hoort bij een persoon. ISO 3834 gaat over het bedrijf: hoe je het lasproces als geheel beheerst. Gekwalificeerde lassers zijn één onderdeel daarvan.
Kan ik ISO 3834-3 halen en later opschalen naar deel 2?
Ja. Veel bedrijven beginnen met deel 3 omdat ze in EXC2 werken. Krijg je opdrachten in EXC3, dan breid je uit naar deel 2. Reken op een zwaardere lascoördinator en meer registratie.
Geldt ISO 3834 ook voor aluminium?
Ja. ISO 3834 geldt voor smeltlassen van metalen in het algemeen. Voor de kwalificatie van lassers gebruik je bij aluminium ISO 9606-2 in plaats van ISO 9606-1.