Is VCA verplicht? Wettelijk niet, maar via opdrachtgevers vaak wel
Nee, VCA is geen wettelijke verplichting. Er is geen wet die een bedrijf dwingt tot een VCA-certificaat. Het schema is een particuliere regeling die de SSVV beheert, en de markt maakt het in de praktijk verplicht: veel opdrachtgevers, vooral in bouw, industrie en techniek, laten alleen gecertificeerde aannemers op hun terrein werken. Of jij VCA nodig hebt, hangt dus af van je opdrachtgevers, niet van de wet.
Het Ondernemersplein van de overheid zegt het zo: een VCA-certificaat is niet verplicht, maar opdrachtgevers kunnen het wel eisen. Welke niveaus er bestaan, lees je op de pagina VCA-niveaus; de algemene uitleg staat op Wat is VCA?.
Wat zegt de wet over VCA?
VCA is een particulier schema. De SSVV beheert het en erkende certificatie-instellingen voeren de audits uit. Een ontbrekend VCA-certificaat is daardoor geen wettelijke overtreding. Het gevolg is commercieel: een opdrachtgever kan je weigeren op zijn terrein.
Er zit een nuance in. Opdrachtgevers hebben zelf een vergewisplicht: zij moeten zich ervan vergewissen dat de partijen die voor hen werken veilig werken. Het Ondernemersplein verwijst naar die vergewisplicht: opdrachtgevers moeten ervoor zorgen dat iedereen veilig kan werken. Het certificaat is voor hen een manier om dat aan te tonen.
Wat is wel wettelijk verplicht?
Veel verplichtingen die in VCA-audits terugkomen, komen uit de Arbowet of het Arbobesluit. Dat zijn wettelijke plichten, ook als je geen VCA hebt. De VCA-checklist toetst vooral of je deze plichten aantoonbaar nakomt.
| Verplichting | Wettelijk? | Wat het betekent bij VCA |
|---|---|---|
| RI&E (risico-inventarisatie en -evaluatie) | Ja, voor elke werkgever met personeel | Basiseis bij VCA, zie VCA-eisen |
| V&G-plan bij bouwwerken | Ja, bij bepaalde bouwwerken | Zie V&G-plan en VGM-plan |
| BHV (bedrijfshulpverlening) | Ja, voor alle werkgevers | Wordt getoetst in de checklist |
| Persoonlijke diploma’s (B-VCA, VOL-VCA) | Nee | Opdrachtgevers en VCA-niveaus vragen ze, zie persoonscertificaten |
Het verschil is belangrijk. Een ontbrekende RI&E is een overtreding van de Arbowet. Een ontbrekend VCA-certificaat is een commercieel probleem: je mist opdrachten of toegang tot een terrein.
Wanneer eist de markt VCA?
De eis komt meestal van de opdrachtgever, niet van de overheid. Hoe vaak VCA wordt gevraagd, hangt af van de sector en het soort werk. De onderstaande indeling is een praktische vuistregel, geen officiële lijst.
| Situatie | Waarschijnlijk VCA gevraagd? |
|---|---|
| Werk op een industrieterrein of in een petrochemisch complex | Ja, vaak met VCA** of VCA Petrochemie |
| Bouw- of installatiewerk voor een grote opdrachtgever | Ja, vaak met VCA* of VCA** |
| Kleine klus bij een particulier of een kleine bouwer | Meestal niet, tenzij de opdrachtgever het vraagt |
| Kantoorwerk zonder fysieke risico’s | Nee |
Vraag je opdrachtgever welk niveau hij wil zien. Het antwoord bepaalt of je VCA* volstaat of dat je VCA** nodig hebt. Zie VCA-niveaus voor het verschil.
Bepaal zelf of je VCA nodig hebt
Lees de eis in het contract of de aanbesteding
Zoek naar “VCA”, “veiligheidscertificaat” of “checklist aannemers” in de offerteaanvraag. Let op het niveau dat wordt genoemd. Staat er alleen “veiligheid”, dan is er nog geen harde eis.
Vraag de opdrachtgever om bevestiging
Stuur een korte vraag: welk VCA-niveau is verplicht voor deze opdracht, en moet dat bedrijfscertificaat of een persoonsdiploma zijn? Het antwoord is schriftelijk bruikbaar.
Leg de keuze vast
Noteer het antwoord in je offerte of projectdossier. Zo weet je later waarom je wel of niet hebt gecertificeerd, en kun je bij een volgende opdracht sneller beslissen.
Voorbeeld: twee bedrijven, twee uitkomsten
Het onderstaande voorbeeld is fictief en bedoeld om het principe te laten zien.
| Bedrijf A: dakdekker, drie medewerkers | Bedrijf B: technisch installatiebedrijf | |
|---|---|---|
| Opdrachtgevers | Particulieren en woningcorporaties | Industriële opdrachtgevers |
| Eis van de markt | Meestal geen VCA | VCA** gevraagd in de aanbesteding |
| Wettelijk | RI&E en BHV verplicht | RI&E en BHV verplicht |
| Uitkomst | Certificaat optioneel | Certificaat noodzakelijk voor opdracht |
Beide bedrijven moeten dezelfde wettelijke zaken op orde hebben. Alleen bedrijf B heeft een commerciële reden om het VCA-traject in te gaan.
Ook als je geen VCA hoeft, blijft de RI&E wettelijk verplicht. Veel kleine bedrijven denken dat ze daarmee niets hoeven, terwijl de RI&E de basis is van elke veiligheidsaanpak.
Veelgemaakte fouten
- “VCA is wettelijk verplicht.” Onjuist. De wet verplicht de RI&E en andere Arbo-zaken, niet het VCA-certificaat zelf.
- “Mijn opdrachtgever heeft nooit om VCA gevraagd, dus ik hoef het niet.” Vraag het na, want een eis kan in een latere aanbesteding alsnog verschijnen.
- “Wij zijn een zzp’er, dus wij hebben geen VCA nodig.” Ook zzp’ers kunnen een persoonsdiploma nodig hebben. Zie VCA voor zzp’ers.
- “Een VCA-certificaat is hetzelfde als een ISO-certificaat.” Nee. Zie VCA vs. ISO 45001 voor het verschil.
Veelgestelde vragen
Moet ik VCA halen als ik alleen kleine klussen doe? Dat hangt af van je opdrachtgevers. Zonder eis van de markt hoef je het niet wettelijk, maar je kunt wel bepaalde opdrachten mislopen.
Is VCA verplicht voor medewerkers? Niet altijd. Persoonlijke diploma’s zoals B-VCA zijn vaak een eis van de opdrachtgever of het niveau, niet van de wet. Lees de pagina persoonscertificaten voor de details.
Wat als mijn opdrachtgever VCA verplicht stelt en ik geen certificaat heb? Dan kun je meestal niet op de locatie werken. Vraag de opdrachtgever wat hij accepteert, maar reken niet op een uitzondering.
Meer informatie
- Wat is VCA? - de hoofdpagina over VCA
- VCA-niveaus - VCA*, VCA** of Petrochemie
- Veelgestelde vragen over VCA - meer antwoorden op praktische vragen
- VCA-kosten en tijdlijn - wat het kost om te certificeren