Major en minor afwijking bij een ISO 22000-audit
Een major afwijking is een tekortkoming die de werking van je voedselveiligheidssysteem aantast. Een minor afwijking is een tekortkoming die dat niet aantast, maar wel opgelost moet worden. Welke graad een afwijking krijgt, bepaalt de certificatie-instelling aan de hand van de regels van het schema. De ISO 22000-norm zelf definieert die graden niet. De FSSC 22000-regeling versie 7 (mei 2026) (FSSC = Food Safety System Certification) doet dat wel. Certificatie-instellingen die alleen ISO 22000 aanbieden, hanteren eigen criteria en termijnen; vraag ernaar. De termijnen op deze pagina komen uit de FSSC-regeling. Meer over het auditverloop lees je op de pagina over het auditproces.
Een major afwijking die niet op tijd is gesloten, kan leiden tot opschorten van het certificaat. Plan je correctie dus meteen na de audit.
Major en minor in het kort
| Graad | Wanneer | Wat moet je doen |
|---|---|---|
| Minor | De tekortkoming tast het systeem niet aan | Bewijs van correctie en oorzaak aanleveren; plan binnen 28 dagen door de instelling goedgekeurd |
| Major | De tekortkoming tast het vermogen van het systeem aan, of een wettelijke tekortkoming met kwaliteitsimpact | Oorzaak onderzoeken, direct corrigeren, binnen 28 dagen sluiten |
| Kritiek (in FSSC) | Ernstig falen van het systeem, direct gevaar voor voedselveiligheid zonder passende actie, of wettelijkheid of integriteit van het certificaat in het geding | Opschorting binnen 3 werkdagen, maximaal zes maanden; oorzaakonderzoek binnen 14 dagen |
Wat is een minor afwijking?
Een minor afwijking betekent: het systeem werkt nog, maar er ontbreekt iets. Denk aan een registratieformulier dat niet overal is ingevuld, of een leverancierslijst die niet is bijgewerkt terwijl de leverancier al is vervangen.
Je hoeft geen nieuwe audit te doen om een minor af te handelen. Je levert bewijs van de correctie, een onderzoek naar de oorzaak en een plan voor corrigerende acties. Volgens de FSSC-regeling keurt de instelling dat binnen 28 kalenderdagen na de laatste auditdag goed. Gebeurt dat niet, dan wordt het certificaat opgeschort. Bij de volgende audit controleert de instelling of het werkt.
Let op: een minor die je bij de vorige audit niet hebt aangepakt, kan bij de volgende audit alsnog een major worden. Dat is een veelgemaakte valkuil.
Wat is een major afwijking?
Een major afwijking raakt het vermogen van het systeem om zijn doelen te halen. Bijvoorbeeld: de CCP-monitoring van de pasteurisatie wordt wel gedaan, maar de grenswaarde in de registratie klopt niet met het beheersplan. Dat maakt het bewijs onbruikbaar.
Voor een major gelden strakke termijnen. Volgens de FSSC-regeling versie 7 moet je het bewijs van de oorzaak en de correctie binnen 28 kalenderdagen na de laatste dag van de audit aanleveren. Binnen dezelfde termijn sluit de instelling de major. Lukt dat niet, dan wordt het certificaat opgeschort. De instelling doet daarvoor een bezoek ter plaatse of, als documenten genoeg zijn, een beoordeling op papier.
Kun je de correctie niet in 28 dagen afronden, dan moet je tijdelijke maatregelen indienen die het risico afdekken. Die moeten ook binnen 28 dagen worden geaccepteerd. Bij een major in de stage 2-audit (de eerste certificatie-audit) spreekt de instelling een termijn af voor de blijvende oplossing, uiterlijk zes maanden na de audit. Wordt de major dan niet gesloten of de tijdelijke maatregel niet geaccepteerd, dan moet de volledige stage 2-audit opnieuw.
Wat is een kritieke afwijking?
FSSC kent een derde niveau: de kritieke afwijking. Die komt in beeld bij een ernstig falen van het systeem, bij een situatie met direct nadelig effect op voedselveiligheid waar niets tegen wordt gedaan, of als de wettelijkheid of de integriteit van het certificaat in het geding is.
Bij een kritieke afwijking wordt het certificaat binnen drie werkdagen opgeschort, voor maximaal zes maanden. Je levert binnen 14 kalenderdagen na de laatste auditdag het oorzaakonderzoek en een plan aan. Een aparte vervolgaudit ter plaatse komt tussen zes weken en zes maanden na de audit. Lukt het niet binnen zes maanden, dan wordt het certificaat ingetrokken. Bij een kritieke afwijking in een initiële audit is de audit gezakt en moet de hele certificatie-audit opnieuw.
Fictief voorbeeld
Een koekjesfabriek krijgt bij de audit twee bevindingen:
- Minor: de schoonmaakchecklist van de verpakkingsafdeling is in drie weken niet afgetekend. Het systeem bestaat, het is alleen niet overal gevolgd. De fabriek levert de oorzaak (nieuwe ploegleider, geen instructie) en een plan met een extra instructie. Het wordt goedgekeurd.
- Major: de allergenenlijst is niet bijgewerkt na de nieuwe chocoladevulling met hazelnoot. Dat heeft directe impact op voedselveiligheid. De fabriek past de lijst binnen de dag aan, zet tijdelijke controles op de lijn, en levert het bewijs binnen 28 dagen. De instelling sluit de major.
Veelgemaakte fouten
- Alleen het symptoom oplossen. De auditor wil de oorzaak zien. “We hebben het opnieuw ingevuld” is geen oorzaakanalyse.
- De termijn laten verstrijken. Majors die niet binnen 28 dagen zijn gesloten, leiden tot opschorting (FSSC v7, paragraaf 6.2.2).
- Minors laten liggen. Een open minor kan bij de volgende audit een major worden.
- Denken dat een afwijking niets betekent. Een goed afgehandelde afwijking laat zien dat je systeem zichzelf corrigeert. Leg ze vast en los ze op. Hoe je dat organiseert, staat op de checklist met bewijs.
De aanpak bij afwijkingen hoort ook bij de verplichte documenten, want de registratie ervan wordt altijd gecontroleerd.
Hoe schrijf je een goede reactie op een afwijking?
Een reactie op een afwijking bestaat uit drie delen. De auditor kijkt bij elk deel of het overtuigend is.
| Deel | Vraag die je beantwoordt | Voorbeeld van een zwakke versie | Voorbeeld van een sterke versie |
|---|---|---|---|
| Correctie | Wat heb je meteen gedaan? | ”We hebben de lijst bijgewerkt." | "De lijst is op dag 1 bijgewerkt en met de nieuwe leverancier gedeeld.” |
| Oorzaak | Waarom gebeurde het? | ”Medewerker was het vergeten." | "De wijzigingsmelding ging alleen naar inkoop, niet naar kwaliteit.” |
| Blijvende oplossing | Hoe voorkom je herhaling? | ”We gaan beter opletten." | "Wijzigingsmelding gaat sinds deze maand automatisch naar kwaliteit; we controleren dat maandelijks.” |
De zwakke versies noemen een gevolg of een belofte. De sterke versies noemen een oorzaak en een controle die je kunt aantonen.
Veelgemaakte fouten bij afwijkingen
- Een afwijking als minor afdoen zonder onderbouwing. Wie de graad zelf bepaalt, krijgt die later vaak van de auditor terug. Bespreek bij twijfel de graad direct met de auditor.
- De correctie en de oorzaak door elkaar halen. Een correctie repareert het gevolg. Alleen een oorzaakanalyse voorkomt herhaling.
- Geen eigenaar aanwijzen. Een afwijking zonder naam erbij blijft liggen tot de termijn is verstreken.
- De registratie niet bijwerken. Het afwijkingenregister moet de status laten zien, niet alleen het auditrapport.
Wat betekent dit voor je klanten?
Een major afwijking die openstaat, kan een signaal zijn voor klanten en retailers. Sommige klanten vragen om een kopie van het auditrapport of om de status van de afwijking. Wees daar open over, en bewaar je correspondentie met de certificatie-instelling netjes.
Een minor die je zelf hebt opgelost en goed hebt gedocumenteerd, is vaak niet relevant voor klanten. Een major die je snel en aantoonbaar hebt gesloten, laat juist zien dat je systeem werkt.
Meer informatie
Officiële referenties
- FSSC 22000 Scheme Version 7.0 (mei 2026) , paragraaf 6.2 over nonconformiteiten (afwijkingen) en paragraaf 7.3 over opschorten en intrekken
- ISO 22000:2018 - Food safety management systems