Risicogebaseerd onderhoud binnen ISO 55001
Risicogebaseerd onderhoud, in het Engels risk-based maintenance, is een manier om te bepalen welke assets je eerst onderhoudt of vervangt. Je kijkt naar de kans dat iets misgaat en naar de gevolgen als het misgaat. De norm voor assetmanagement van ISO vraagt je om risico’s in je assetmanagement te benoemen en aan te pakken. Deze aanpak is een praktische invulling van die eis. Meer over de eisen staat op de pagina over de eisen per hoofdstuk.
Het uitgangspunt is simpel. Je hebt niet genoeg geld of mensen om alles tegelijk goed te onderhouden. Dus kies je waar het geld het meeste oplevert. Het SAMP legt vast welke keuzes je daarbij maakt op lange termijn.
Risico is kans maal gevolg. Een asset die zelden kapot gaat maar bij een storing een hele wijk uitschakelt, kan een hoger risico hebben dan een asset die vaak uitvalt zonder grote gevolgen.
Wat is risicogebaseerd onderhoud?
Bij risicogebaseerd onderhoud werk je met twee vragen per asset. Hoe groot is de kans dat deze asset faalt? En wat zijn de gevolgen als hij faalt? Het gevolg kan gaan om veiligheid, om klanten zonder stroom of water, om boetes of om herstelkosten.
De kans maal het gevolg geeft het risico. Dat is de basis van de meeste risicogebaseerde aanpakken. Het verschil met gewoon planmatig onderhoud is dat je het onderhoud niet gelijk verdeelt over alle assets. Je geeft de hoogste risico’s de meeste aandacht.
Daar hoort ook een ander begrip bij: kriticiteit. Kriticiteit zegt hoe belangrijk een asset is voor je organisatie. Risico zegt hoe groot de kans is dat hij het niet doet. Een asset kan kritisch zijn en toch laag risico hebben, als hij betrouwbaar is.
Hoe past dit binnen ISO 55001?
ISO 55001 vraagt je om risico’s en kansen te benoemen die je assetmanagementsysteem moeten beïnvloeden. Dat gebeurt in de planning. Risicogebaseerd onderhoud is een manier om die risico’s concreet te maken per asset. De norm schrijft geen matrix of formule voor. Dat maakt de keuze aan jou, zolang je hem consequent toepast en vastlegt.
Wat telt is het proces. Wie bepaalt de risico’s? Hoe vaak herzie je ze? En leidt de uitkomst tot andere keuzes in onderhoud en investering? Als dat aantoonbaar gebeurt, past het bij het idee achter de norm.
Stappen om risicogebaseerd onderhoud op te zetten
Maak een lijst van je kritieke assets
Begin met alle assets die je beheert. Markeer daarna de assets die bij uitval grote gevolgen hebben. Dat is meestal een kleiner deel dan je denkt.
Bepaal de kans op falen
Gebruik de storingshistorie, de conditie en de leeftijd. Een recente conditiemeting volgens NEN 2767 geeft daar goede input voor.
Bepaal de gevolgen van falen
Denk aan veiligheid, klantimpact, herstelkosten, milieu en imago. Geef elk gevolg een score op dezelfde schaal, zodat je ze kunt vergelijken.
Zet kans en gevolg in een matrix
Vermenigvuldig of combineer de twee scores. Een asset met een hoog risico krijgt een plek in de top van je lijst.
Koppel het risico aan een strategie
Hoog risico betekent vaak: preventief onderhoud, condition monitoring of vervanging. Laag risico betekent meestal: periodiek onderhoud of gewoon laten lopen tot het niet meer kan. Leg de keuze vast in je plan.
Herzie de uitkomst
Herhaal de beoordeling op vaste momenten, en na elke grote storing. Een asset die nieuw in de top komt, vraagt om een nieuwe beslissing.
Voorbeeld: een risicomatrix voor een netbeheerder
Dit is een fictief voorbeeld. Netbeheer Oostdijk beheert een hoogspanningsstation, een ondergrondse kabel, een pompstation en een set schakelkasten. Het bedrijf geeft de kans op falen en de gevolgen elk een score van 1 tot 5.
| Asset | Kans op falen (1-5) | Gevolg bij falen (1-5) | Risico (kans x gevolg) | Strategie |
|---|---|---|---|---|
| Hoogspanningsstation | 2 | 5 | 10 | Jaarlijkse thermografie, vervangingsplan in het SAMP |
| Ondergrondse kabel, wijk Zuid | 4 | 4 | 16 | Preventieve vervanging binnen vijf jaar |
| Pompstation, polder | 3 | 3 | 9 | Conditiemeting elke twee jaar |
| Schakelkast, kantoor | 1 | 2 | 2 | Periodiek onderhoud volgens fabrieksvoorschrift |
De kabel in wijk Zuid heeft het hoogste risico, ook al is het hoogspanningsstation duurder. Daarom komt de kabel eerst. Die volgorde telt pas als je de scores vastlegt en onderbouwt.
Een matrix van 5 bij 5 is een veelgebruikte opzet, maar de norm schrijft geen schaal voor. Kies één schaal en gebruik die overal.
Een matrix zonder onderbouwing is een gok met kleuren. Schrijf per asset op waarom je een score geeft, en wie die score heeft beoordeeld.
Veelgemaakte fouten
- Alleen naar leeftijd kijken. Oud is niet hetzelfde als risicovol. Een oude asset in een rustige omgeving kan lager scoren dan een jonge asset in een drukke wijk.
- Alle assets even zwaar wegen. Dan verspil je aandacht aan de laagste risico’s.
- Matrix maken en niet gebruiken. Als de uitkomst niets verandert aan je budget of planning, werkt de matrix niet als stuurinstrument.
- Nooit herzien. Een risicoscore van vijf jaar geleden is meestal niet meer waar.
Veelgestelde vragen
Is risicogebaseerd onderhoud verplicht volgens ISO 55001?
De norm vraagt om risico’s te benoemen en te behandelen. Hoe je dat doet, schrijft hij niet voor. Risicogebaseerd onderhoud is een van de gangbare manieren om dat te doen, maar niet de enige.
Welke software heb ik nodig?
Een spreadsheet is genoeg om te beginnen. Veel onderhoudssystemen hebben een module voor kriticiteit. Kies wat je team kan bijhouden, want een systeem dat niemand bijwerkt, levert geen waarde.
Hoe weet ik of mijn aanpak goed genoeg is?
Vraag je zelf af of je op basis van de matrix een andere beslissing hebt genomen dan vorig jaar. Als het antwoord nee is, werkt de matrix nog niet als stuurinstrument. Bespreek de uitkomst in je managementreview, zoals de norm vraagt.
Meer lezen
- ISO 55001 overzicht - de norm in het kort
- Het SAMP - waar de keuzes uit de matrix in terugkomen
- NEN 2767 en ISO 55001 - conditiedata als input voor risico
- Stappenplan - van nul naar certificaat