Arbocatalogus en ISO 45001: hoe gebruik je hem?
Een arbocatalogus is een document waarin werkgevers en werknemers van een branche samen afspreken hoe ze aan de Arbowet voldoen. De wet zegt bijvoorbeeld dat lawaai beperkt moet worden, de arbocatalogus zegt welke maatregelen in jouw branche gangbaar en voldoende zijn. De overheid toetst de catalogus volgens de Beleidsregel arbocatalogi 2019 .
Voor ISO 45001 is de arbocatalogus een handig hulpmiddel. De norm vraagt dat je je wettelijke eisen kent en naleeft. De arbocatalogus vertaalt die eisen naar concrete maatregelen voor jouw werk. Op het Arboportaal vind je de getoetste catalogi. Hieronder lees je hoe je hem in je RI&E en je managementsysteem inbouwt.
Wat is een arbocatalogus precies?
De beleidsregel geeft een officiële definitie. Een arbocatalogus bestaat uit schriftelijke afspraken tussen vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers, op landelijk niveau, in een sector of een branche. Daarin staan maatregelen om arbeidsrisico’s te voorkomen of te beperken, en hoe je daarmee aan de Arbowet voldoet.
Het verschil met de wet is het detailniveau. De wet stelt doelen, de catalogus beschrijft middelen.
| Arbowet en Arbobesluit | Arbocatalogus | |
|---|---|---|
| Wie stelt het op? | De overheid | Werkgevers en werknemers van een branche |
| Wat staat erin? | Doelvoorschriften: wat moet je bereiken | Middelvoorschriften: hoe je het in jouw branche bereikt |
| Verplicht? | Ja | Opstellen niet. Toepassen is de makkelijkste route om aan de wet te voldoen |
| Voorbeeld | ”Blootstelling aan lawaai moet zo veel mogelijk beperkt worden." | "Gebruik zaagbladen met geluidsarme vertanding en zet de zaagtafel buiten de werkruimte.” |
Juridische status: wat doet de Arbeidsinspectie ermee?
Een getoetste arbocatalogus heeft gewicht bij inspecties. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid toetst de catalogus aan zes criteria uit artikel 3 van de beleidsregel. Daarna laat de minister weten aan welke wettelijke voorschriften je voldoet als je volgens de catalogus werkt.
| Wat regelt de beleidsregel? | Inhoud |
|---|---|
| Toetsing (art. 3) | Onder meer: de opstellers vertegenwoordigen werkgevers en werknemers, de catalogus is gratis beschikbaar, niet in strijd met de wet, en de maatregelen zijn voldoende om aan de wet te voldoen |
| Vorm (art. 2) | In het Nederlands, per maatregel het wetsartikel vermeld, goed leesbaar en praktisch |
| Geldigheid (art. 4) | Een toetsing is zes jaar geldig; na vijf jaar volgt een verzoek tot hertoetsing |
| Aanvullende maatregelen (art. 5) | Bij ernstige risico’s kan de inspecteur toch extra maatregelen eisen, ook als je de catalogus volgt |
| Getoetste catalogi (art. 6) | Staan in de bijlage bij de beleidsregel |
In de praktijk betekent dit: werk je volgens een getoetste catalogus, dan heb je een sterke onderbouwing richting de Nederlandse Arbeidsinspectie . Wijk je af, dan mag dat, maar dan moet je zelf aantonen dat jouw maatregel minstens zo goed werkt.
Een arbocatalogus vervangt je RI&E niet. Je blijft verplicht je eigen risico’s te inventariseren. De catalogus helpt je bij het kiezen van de maatregelen.
Hoe vind je de arbocatalogus van jouw branche?
Er bestaat geen landelijke website met de naam “arbocatalogus”. Je vindt de catalogi via twee officiële routes.
| Route | Waar | Wat vind je er? |
|---|---|---|
| Database op het Arboportaal | Arboportaal: arbocatalogi | Lijst van getoetste catalogi, bijgewerkt per jaar |
| Bijlage bij de beleidsregel | Beleidsregel arbocatalogi 2019 | Per catalogus de branche, de toetsdata en de wetsartikelen die hij invult |
De bijlage noemt catalogi voor onder meer bouw en infra, metaalbewerking en metalektro, installatie en isolatie, schilderen en vastgoedonderhoud, afvalbranche, kinderopvang en recreatie. Bij elke catalogus staat welke artikelen uit de Arbowet en het Arbobesluit hij uitwerkt. Zo zie je meteen of de catalogus bijvoorbeeld over geluid, fysieke belasting of werken op hoogte gaat.
Arbocatalogus gebruiken in ISO 45001
ISO 45001 vraagt dat je je wettelijke en andere eisen bepaalt (paragraaf 6.1.3), maatregelen kiest volgens de hiërarchie van beheersmaatregelen (paragraaf 8.1.2) en periodiek evalueert of je de eisen naleeft (paragraaf 9.1.2). De arbocatalogus past op alle drie de plekken.
| ISO 45001-eis | Hoe de arbocatalogus helpt |
|---|---|
| 6.1.2 Gevaren identificeren | De catalogus noemt de typische risico’s van je branche. Gebruik hem als checklist bij je gevarenidentificatie. |
| 6.1.3 Wettelijke eisen bepalen | Neem de catalogus op in je register van wettelijke eisen, met de artikelen die hij invult. |
| 8.1.2 Maatregelen kiezen | Kies in eerste instantie de maatregelen uit de catalogus. Ze zijn getoetst en praktijkgericht. |
| 9.1.2 Naleving evalueren | Toets bij je interne audit of de maatregelen uit de catalogus echt worden toegepast. |
Voorbeeld: register van wettelijke eisen met arbocatalogus
Een fictief bouwbedrijf met 40 medewerkers neemt de arbocatalogus van zijn branche op in het register van wettelijke eisen. Zo ziet een deel van dat register eruit:
| Risico | Wettelijke eis | Invulling volgens arbocatalogus | Eigen toepassing | Evaluatie |
|---|---|---|---|---|
| Werken op hoogte | Arbobesluit art. 3.16 | Randbeveiliging en steigers volgens de catalogus | Steigers door eigen gecertificeerde steigerbouwers | Werkplekinspectie, jaarlijkse interne audit |
| Lawaai | Arbobesluit art. 6.6-6.11 | Geluidsarm materieel, gehoorbescherming als restmaatregel | Inkoopeis: geluidsarme zagen | Meting bij nieuwe machines |
| Fysieke belasting | Arbobesluit art. 5.2-5.4 | Tilhulpmiddelen boven een bepaald gewicht | Vacuümheffer op elke bouwplaats | Toolbox, observatie |
| Kwartsstof | Arbobesluit hoofdstuk 4 | Bronafzuiging en natte bewerking | Alle slijpers met afzuiging | Steekproef bij inspectie |
Let op: de artikelnummers in dit voorbeeld zijn ter illustratie. Neem in je eigen register de artikelen over die de catalogus van jouw branche zelf noemt.
Elektrische veiligheid hoort ook in dit register. Voor artikel 3.4 en 3.5 van het Arbobesluit is NEN 3140 de gangbare invulling, met schriftelijke aanwijzingen en een periodieke NEN 3140-inspectie. Gebruik de NEN 3140-checklist om te zien of je dat deel op orde hebt.
Arbocatalogus en RI&E combineren: zo pak je het aan
Gebruik de catalogus als hulpmiddel bij je RI&E, niet als vervanging. In vier stappen leg je de verbinding.
| Stap | Wat je doet | Resultaat |
|---|---|---|
| 1. Kies de juiste catalogus | Zoek in de bijlage van de beleidsregel de catalogus van jouw branche en check de toetsdatum | Eén of twee bruikbare catalogi |
| 2. Vergelijk met je RI&E | Leg de risico’s uit de catalogus naast je RI&E: wat mis je? | Aanvullingen op je RI&E |
| 3. Neem maatregelen over | Kies per risico de maatregel uit de catalogus, of onderbouw waarom jij iets anders doet | Plan van aanpak met verwijzing naar de catalogus |
| 4. Borg in je systeem | Verwijs in werkinstructies, toolboxen en inspecties naar de catalogus | Aantoonbaar gebruik bij de audit |
Een voorbeeld. Een schildersbedrijf ziet in zijn branchecatalogus een maatregel voor werken met oplosmiddelhoudende verf. In de eigen RI&E stond dat risico wel, maar zonder concrete maatregel. Het bedrijf neemt de maatregel over en voegt hem toe aan de checklist voor werkplekinspecties.
Arbocatalogus en VCA
VCA-gecertificeerde bedrijven kunnen de arbocatalogus op dezelfde manier gebruiken. Sinds VCA 2026/6.1 is er een must-vraag (1.7) over het identificeren en naleven van relevante VGM-wetgeving. Een arbocatalogus maakt dat register concreter. Werk je met beide systemen, lees dan ook ISO 45001 vs VCA.
Veelgemaakte fouten met de arbocatalogus
- Een catalogus gebruiken waarvan de toetsing verlopen is. Check in de bijlage van de beleidsregel of hij nog op de lijst staat.
- Alleen de link opnemen. Een auditor wil zien welke maatregelen je zelf hebt ingevoerd, niet dat je weet dat de catalogus bestaat.
- De catalogus van een andere branche kiezen. Pak de catalogus die past bij het werk dat je medewerkers echt doen.
- Denken dat de catalogus alles dekt. Risico’s die niet in de catalogus staan, moet je zelf beoordelen.
Veelgestelde vragen over de arbocatalogus
Is een arbocatalogus verplicht?
Een branche is niet verplicht er een op te stellen, en jij bent niet verplicht hem te volgen. Je bent wel verplicht aan de Arbowet te voldoen. De catalogus is de meest gebruikte route om dat aan te tonen.
Hoe lang is een arbocatalogus geldig?
De toetsing is zes jaar geldig vanaf de datum van de toetsingsbrief. Na vijf jaar krijgen de opstellers een verzoek om de catalogus opnieuw te laten toetsen.
Is er voor elke branche een arbocatalogus?
Nee. Staat jouw branche er niet tussen, dan baseer je je maatregelen direct op de Arbowet, je RI&E en goede praktijk. Een catalogus van een verwante branche kan als inspiratie dienen, maar heeft voor jou geen getoetste status.
Meer informatie
- RI&E en ISO 45001 - De wettelijke basis voor je risicobeoordeling
- Eisen van ISO 45001 - Alle paragrafen uitgelegd
- Verplichte documenten ISO 45001 - Wat je moet vastleggen
- Arboportaal: dossier arbocatalogi - Achtergrond van de overheid