Energiebesparingsplicht en informatieplicht (en hoe ISO 50001 helpt)
De energiebesparingsplicht verplicht bedrijven en instellingen die per locatie 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas(equivalent) of meer per jaar verbruiken, om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder uit te voeren. Met de informatieplicht rapporteer je eens in de vier jaar welke maatregelen je hebt genomen. De RVO noemt 1 december 2027 als volgende uiterste datum. ISO 50001 is geen vervanging voor deze plichten, maar maakt ze wel een stuk makkelijker. Het staat los van de EED-auditplicht, die geldt vanaf 10 TJ.
Kort antwoord: verbruik je op een locatie 50.000 kWh of 25.000 m³ aardgas(equivalent) per jaar of meer? Dan moet je erkende maatregelen nemen en die uiterlijk 1 december 2027 rapporteren via eLoket van RVO. Vanaf 1 juli 2027 gaat de terugverdientijd naar verwachting van vijf naar zeven jaar.
Op deze pagina
Grenswaarden, uitzonderingen en wie verantwoordelijk is.
Wie valt eronder?Wat je rapporteert en de deadline.
InformatieplichtVan vijf naar zeven jaar terugverdientijd.
Wijzigingen 2027Wat een energiemanagementsysteem oplevert.
Hoe ISO 50001 helptWie valt onder de energiebesparingsplicht?
De plicht staat sinds 1 januari 2024 onder de Omgevingswet. Voor activiteiten in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal, artikel 5.15) en voor gebouwen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl, artikel 3.84). Je kijkt per locatie naar het verbruik in een recent, representatief jaar. Zelf opgewekte energie telt mee, energie die je doorverkoopt niet.
| Situatie | Wat geldt |
|---|---|
| Onder 50.000 kWh én onder 25.000 m³ aardgas(equivalent) per locatie | Geen energiebesparingsplicht |
| Vanaf 50.000 kWh of 25.000 m³ aardgas(equivalent) | Energiebesparingsplicht en informatieplicht |
| Vanaf 10 miljoen kWh of 170.000 m³ aardgas(equivalent), in sectoren met rijksregels | Onderzoeksplicht in plaats van de erkende maatregelenlijst (EML) |
| Gebouw met energielabel A++ of A+++ (afhankelijk van gebruiksfunctie) | Meeste gebouwmaatregelen gelden als uitgevoerd, energiemonitoring niet |
Een paar groepen zijn uitgezonderd, zoals woningen, gebouwen kleiner dan 50 m² en gebouwen die alleen eigen duurzame energie gebruiken zonder netaansluiting. Twijfel je? Gebruik de Wetchecker energiebesparing van RVO .
Wie is verantwoordelijk? Voor gebouwmaatregelen, zoals isolatie, is dat meestal de eigenaar van het gebouw. Voor maatregelen aan je bedrijfsactiviteiten, zoals koeling of persluchtsystemen, is dat de organisatie die de activiteit uitvoert. Toezicht ligt bij de gemeente of provincie, uitgevoerd door de omgevingsdienst.
Informatieplicht energiebesparing: wat en wanneer rapporteer je?
Met de informatieplicht laat je zien welke maatregelen je hebt genomen. Je rapporteert eens in de vier jaar via eLoket van RVO, met eHerkenning niveau 2+ of hoger. De vorige deadline was 1 december 2023. Volgens RVO is de volgende uiterste datum 1 december 2027.
Je rapporteert aan de hand van de erkende maatregelenlijst (EML) . Per maatregel kies je: uitgevoerd, niet uitgevoerd, of een alternatieve maatregel uitgevoerd.
Voorbeeld: rapportage voor een kantoor met werkplaats
Een fictief installatiebedrijf verbruikt 85.000 kWh en 18.000 m³ gas per jaar op één locatie. Het valt dus onder de plicht. Een uitsnede van de voorbereiding:
| Maatregel (uit EML) | Status | Bewijs | Opmerking |
|---|---|---|---|
| Ledverlichting in kantoor en werkplaats | Uitgevoerd | Factuur 2025 | |
| Aanwezigheidsdetectie verlichting toiletten en gangen | Uitgevoerd | Foto’s, factuur | |
| Isolatie leidingen cv-installatie | Uitgevoerd | Onderhoudsrapport | |
| Waterzijdig inregelen cv-installatie | Niet uitgevoerd | Ingepland Q1 2027, terugverdientijd onder 5 jaar | |
| Energiemonitoring per maand | Alternatief | Slimme meter en dashboard | Maandelijks besproken in werkoverleg |
| Spouwmuurisolatie | Niet van toepassing | Gebouw heeft geen spouw, vastgelegd in notitie |
“Niet uitgevoerd” invullen is geen vrijbrief. Een maatregel uit de EML die op jou van toepassing is en binnen de terugverdientijd valt, moet je uitvoeren. De omgevingsdienst kan rapportages bij RVO opvragen en handhaven.
Wil je niet rapporteren met de EML? Dan moet je met een eigen onderzoek aantonen dat je alle maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder hebt uitgevoerd.
Onderzoeksplicht voor grote verbruikers
Locaties in sectoren met rijksregels die 10 miljoen kWh of 170.000 m³ aardgas(equivalent) of meer verbruiken, hebben een onderzoeksplicht . Je laat dan zelf onderzoeken welke maatregelen aan je bedrijfsprocessen rendabel zijn, inclusief maatregelen die CO2 verminderen, en je maakt een uitvoeringsplan. Ook dit rapporteer je eens in de vier jaar. Voor deze locaties geldt de EML niet.
Wat verandert er in 2027 aan de energiebesparingsplicht?
De overheid actualiseert de energiebesparingsplicht. Volgens IPLO treedt de geactualiseerde plicht naar verwachting op 1 juli 2027 in werking. Op het moment van schrijven is het besluit nog niet definitief gepubliceerd.
| Onderdeel | Nu | Gepland vanaf 2027 |
|---|---|---|
| Terugverdientijd | 5 jaar | 7 jaar, dus meer verplichte maatregelen |
| Ondergrens | 50.000 kWh of 25.000 m³ | Blijft gelijk (eerder genoemde verhoging naar 100.000 kWh gaat niet door) |
| Informatieplicht | Gebouweigenaar of gebruiker, afhankelijk van overgangsrecht | Altijd bij degene die de maatregel moet uitvoeren |
| Onderzoeksplicht | Voor diverse sectoren | Een aantal sectoren gaat over naar de informatieplicht |
| Overgangsrecht oude Activiteitenbesluit | Loopt nog | Vervalt per 1 december 2027 |
Controleer vóór je rapportage welke versie van de regels en welke EML dan geldt. Maatregelen met een terugverdientijd tussen vijf en zeven jaar kun je alvast inventariseren.
Hoe helpt ISO 50001 bij de energiebesparingsplicht?
ISO 50001 geeft je geen vrijstelling van de energiebesparingsplicht of de informatieplicht. Het levert wel bijna alles wat je nodig hebt om eraan te voldoen.
| Wat de plicht vraagt | Wat ISO 50001 al oplevert |
|---|---|
| Verbruik per locatie kennen | Energie-review en meetplan |
| Weten welke maatregelen rendabel zijn | Actieplannen bij je significante energieaspecten |
| Aantonen dat maatregelen zijn uitgevoerd | Registraties en voortgang in het managementsysteem |
| Elke vier jaar rapporteren | Jaarlijkse cyclus met interne audit en directiebeoordeling |
| Bij onderzoeksplicht: basischeck energiezorg | Vrijstelling van de basischeck en een beperkter onderzoeksrapport (huidige regels) |
Dat laatste punt staat op de onderzoeksplichtpagina van RVO: met ISO 50001 hoef je in het onderzoeksrapport alleen de genomen maatregelen, de inventarisatie van rendabele maatregelen en het uitvoeringsplan op te nemen. IPLO meldt dat dit bij de wijziging in 2027 verandert: dan moet het rapport volledig zijn, ook voor onderdelen die je eerder op basis van een certificaat mocht overslaan.
Voor bedrijven boven 10 TJ is de grootste winst elders. Daar geeft ISO 50001 wel vrijstelling, namelijk van de EED-auditplicht, en boven 85 TJ is een energiemanagementsysteem vanaf 2027 zelfs verplicht, zie EED-verplichting 2027.
Wat ziet de ISO 50001-auditor bij deze wettelijke plichten?
ISO 50001 vraagt dat je wettelijke eisen rond energie bepaalt en naleeft. De auditor wil daarom de energiebesparingsplicht in je wettelijk register zien, met de laatste rapportage aan RVO, de status van openstaande maatregelen en de volgende deadline. Een ontbrekende rapportage over 2023 is een duidelijke bevinding.
Volgende stap
Check je verbruik per locatie in de energiebasislijn en bepaal of je onder de informatie- of onderzoeksplicht valt. Kijk bij subsidies en fiscale voordelen welke regelingen maatregelen goedkoper maken. Heb je ook ISO 14001? Zet de plicht dan in je wettelijk register.
Bronnen
- RVO - Energiebesparingsplicht
- RVO - Over de energiebesparingsplicht - grenswaarden, terugverdientijd, Bal en Bbl
- RVO - Informatieplicht energiebesparing
- RVO - Onderzoeksplicht
- IPLO - Ontwikkelingen energiebesparingsplicht 2027