Is NEN 3140 verplicht?
Kort antwoord: de norm zelf is niet verplicht, het resultaat wel. Het Arbobesluit verplicht je om elektrische installaties veilig te houden en arbeidsmiddelen te laten keuren. NEN 3140 is de gangbare manier om dat aantoonbaar te doen. Wat dat per situatie betekent, zie je in de tabel hieronder. Voor de algemene uitleg van de norm: Wat is NEN 3140?
De wet noemt NEN 3140 nergens bij naam. De verplichting zit in het resultaat: veilige installaties en gekeurd gereedschap. Je kunt dat resultaat ook op een andere manier aantonen, al is NEN 3140 de standaardroute.
Wat zegt het Arbobesluit?
De artikelen hieronder staan in het Arbobesluit. De samenvatting volgt de tekst op wetten.overheid.nl. Lees voor een juridische beslissing altijd de actuele artikeltekst zelf.
| Artikel | Titel in het Arbobesluit | Wat het voor je betekent |
|---|---|---|
| 3.4 | Elektrische installaties | De installatie is veilig ontworpen, aangelegd en onderhouden, en er zijn duidelijke, bijgewerkte schema’s |
| 3.5 | Elektrotechnische, bedienings- en andere werkzaamheden aan of nabij een elektrische installatie | Gevaarlijk elektrisch werk doen alleen deskundige, voldoend onderrichte en bevoegde werknemers. Werken doe je in principe spanningsloos |
| 7.4a | Keuringen | Een arbeidsmiddel dat kan verslechteren keur je zo vaak als nodig is. Dat geldt ook voor elektrisch gereedschap. Het bewijs moet op de arbeidsplaats aanwezig zijn |
Artikel 3.4 is de reden dat je een NEN 3140-inspectie laat doen. Artikel 3.5 is de reden dat je mensen aanwijst als VP of VOP. Artikel 7.4a is de reden dat je gereedschap keurt.
Wat geldt per situatie?
| Situatie | Wat de wet vraagt | Gangbare aanpak |
|---|---|---|
| Vaste installatie in je pand | Veilige installatie (artikel 3.4) | Periodieke NEN 3140-inspectie, eventueel door een Scope 8-inspectie |
| Elektrisch gereedschap en apparaten | Periodieke keuring (artikel 7.4a) | Keuring volgens NEN 3140, met een aanwijzing voor de keurmeester |
| Brandrisico en verzekering | Niet in de wet, maar de verzekeraar kan het eisen | Een Scope 10-inspectie |
| Opdrachtgever of aanbesteding | Afspraken in het contract | Een inspectie die de opdrachtgever erkent, vaak een SCIOS-scope |
Het verschil tussen de eerste twee rijen en de laatste twee is belangrijk. Een verzekeraar of opdrachtgever kan iets eisen dat de wet niet noemt. Dat is een contractuele afspraak, geen wettelijke plicht.
Voorbeeld: een bouwbedrijf met kantoor en werkplaats
Dit is een fictief voorbeeld. Een bouwbedrijf huurt een werkplaats met een eigen groepenkast en heeft vijftien stuks elektrisch gereedschap. De werkgever moet de vaste installatie veilig houden en het gereedschap keuren. Dat volgt uit de wet. De werkgever kiest voor NEN 3140: de installatieverantwoordelijke laat de installatie inspecteren en het gereedschap wordt gekeurd volgens de norm.
De brandverzekeraar vraagt daarnaast om een Scope 10-inspectie. Dat is geen wettelijke plicht, maar wel een eis van de verzekeraar.
Veelgemaakte misvatting
Veel mensen denken: “NEN 3140 is verplicht, dus ik heb een certificaat nodig.” Beide delen kloppen niet. De norm is geen wet en er bestaat geen certificaat voor de norm. Zie NEN 3140 certificaat: bestaat dat?.
Een tweede misvatting: “Ik heb geen personeel, dus de wet geldt niet voor mij.” De verplichtingen uit het Arbobesluit gelden voor werkgevers. Werk je echt alleen, zonder personeel of inhuur, dan is de vraag of jij in de wet als werkgever telt. Dat vraag je na bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. De wettekst staat op wetten.overheid.nl .
Wat de inspecteur wil zien
- Een installatieverantwoordelijke die aantoonbaar is aangewezen.
- Een inspectie van de vaste installatie, met een schema en een rapport.
- Keuringen van gereedschap, met een register.
- Aanwijzingen voor mensen die aan installaties werken.
Die vier onderdelen staan ook op de NEN 3140-checklist.
Veelgestelde vragen
Geldt NEN 3140 ook voor een oudere installatie?
De plicht om de installatie veilig te houden geldt voor elke installatie in gebruik, ongeacht bouwjaar. Voor de aanleg van een nieuwe of gewijzigde installatie gelden andere regels. Die lees je op NEN 1010 versus NEN 3140.
Wat gebeurt er als ik het niet regel?
De Nederlandse Arbeidsinspectie kan een waarschuwing of boete geven. De hoogte hangt af van de overtreding.
Is een NEN 3140-inspectie hetzelfde als een keuring?
Nee. Een inspectie kijkt naar de vaste installatie. Een keuring kijkt naar losse apparaten en gereedschap. Beide horen bij NEN 3140, maar ze zijn niet hetzelfde. Zie NEN 3140-inspectie.
Vier stappen om te bepalen wat voor jou geldt
- Maak een lijst van alle elektrische installaties en apparaten die je bedrijf gebruikt. Denk aan de vaste installatie, het gereedschap, de machines en de laadpalen.
- Vraag bij je verzekeraar welke inspecties zij eisen. Dat is een afspraak in je polis, geen wettelijke plicht.
- Vraag bij je grootste opdrachtgevers of zij een specifieke inspectie vragen in hun inkoopvoorwaarden.
- Leg het resultaat vast in je risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), zodat je later kunt laten zien waarom je een keuze hebt gemaakt.
Met deze vier stappen weet je welke inspecties je wettelijk nodig hebt en welke je vanuit contracten en verzekering moet doen. Die twee worden vaak door elkaar gehaald.
Wat als je de inspectie uitbesteedt?
Het uitbesteden van de inspectie verandert niets aan je eigen verantwoordelijkheid. De werkgever blijft verantwoordelijk voor de veiligheid van de installatie. Het inspectiebedrijf levert het bewijs. Jij beslist wat je met de bevindingen doet.
Leg daarom in het contract vast wat het bedrijf levert: het rapport, de scope en de herinspectie. Bewaar het rapport in je dossier, zodat een auditor of inspecteur het kan zien.
Moet ik elk jaar een inspectie laten doen?
De wet noemt geen vaste termijn voor de vaste installatie. Die stel je vast op basis van risico, en je legt hem vast in je schema. Zie NEN 3140-inspectie voor hoe dat in de praktijk gaat. Voor gereedschap noemt het Arboportaal eens per jaar als veilige ondergrens.
Is een inspectie van een gehuurd pand mijn verantwoordelijkheid?
Als werkgever die er mensen laat werken, ben je in de regel zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van het werk. Wie de installatie beheert en wie de kosten draagt, leg je vast in je huurcontract.
Meer lezen
- Wat is NEN 3140? - De norm in het kort
- NEN 3140-inspectie - Hoe vaak en wat er wordt gecontroleerd
- Keuring elektrisch gereedschap - Frequentie en methode
- NEN 3140-checklist - Controleer je eigen situatie