SCL 2.0: wat is er veranderd ten opzichte van SCL 2016?
SCL 2.0 is de huidige versie van de Veiligheidsladder (Safety Culture Ladder). Hij geldt sinds 1 januari 2024. SCL 2.0 is sinds september 2023 beschikbaar. Vanaf 1 januari 2025 kun je alleen nog volgens SCL 2.0 (her)certificeren, en vanaf 1 januari 2028 moeten alle geldige certificaten op SCL 2.0 zijn gebaseerd. De belangrijkste wijzigingen: vijf thema’s in plaats van zes, een nieuwe SAQ met 20 vragen en een andere rapportage.
De bron is de beheerder NEN , die het certificatieschema publiceert, en de officiële SCL-site . Hieronder staat wat er verschilt, wat dat voor jou betekent en hoe je van een SCL 2016-traject overstapt. Voor de hoofdlijnen van de ladder zelf: zie de 5 treden.
De belangrijkste wijzigingen
| Onderwerp | SCL 2016 | SCL 2.0 |
|---|---|---|
| Ingangsdatum | Oude versie | Sinds 1 januari 2024 |
| Aantal thema’s | 6 | 5 |
| Zelfbeoordeling (SAQ) | Compact en Extended (2016) | SAQ 2.0 met 20 vragen |
| Vragen in de SAQ | Per subthema niet gesplitst naar functie | Per subthema een vraag voor management en een voor uitvoerend personeel (B1-taalniveau) |
| Niveaubeschrijving | Zonder beschrijving van niveau 1 | Niveau 1 is beschreven |
| Beoordeling | Punten | Kleuren: groen, oranje en rood per thema |
| Rapportage | Kon herleidbaar zijn tot personen | Mag niet meer herleidbaar zijn tot individuen |
De SAQ 2.0 gebruik je voor de nieuwe zelfbeoordeling. De oude SAQ-versies (Compact en Extended, 2016) blijven beschikbaar zolang certificering onder SCL 1.0 nog mogelijk is. Voor nieuwe en hercertificeringen geldt sinds 1 januari 2025 alleen SCL 2.0. Wie nu begint, werkt dus met SCL 2.0.
De vijf thema’s van SCL 2.0
- Beleid en leiderschap
- Kennis en vaardigheden
- Primaire en secundaire processen
- Samenwerking met externe partijen
- Leren en verbeteren
Het oude model had zes thema’s. Bij het samenvoegen verdwijnen geen onderwerpen, maar ze krijgen een andere plek. Wie in 2016 een score per thema had, moet die score dus niet één op één vergelijken met een score per thema in 2.0.
Wat betekent dat voor jouw traject?
Stel je hebt in 2023 een traject gestart op basis van SCL 2016. Dan kun je niet zomaar doorwerken. Je moet de zelfbeoordeling en de gap-analyse opnieuw doen met de SAQ 2.0. Een bestaand actieplan kun je wel hergebruiken, maar dan koppel je de acties aan de nieuwe thema’s.
Voor bedrijven die al een certificaat hebben, geldt: vervolgaudits mogen nog op de oude versie gebaseerd zijn. Dat melden zowel NEN als Kiwa , een certificerende instelling. Stap je tijdens de looptijd van je certificaat over op SCL 2.0, dan is volgens NEN een initiële audit op SCL 2.0 nodig. Vraag bij je certificerende instelling na welke versie zij voor jouw vervolgaudit hanteert.
Vanaf 1 januari 2028 zijn alleen certificaten op basis van SCL 2.0 geldig. Wie in 2026 een oud certificaat heeft, moet dus tijdig plannen. Wacht niet tot het certificaat afloopt.
Voorbeeld (fictief): van 2016 naar 2.0 bij een installatiebedrijf
Een installatiebedrijf met 18 medewerkers heeft in 2022 een SCL 2016-traject afgerond. In 2026 moet de organisatie opnieuw aantonen dat ze trede 3 halen voor een ViA-eis. Het bedrijf doet dit in drie stappen.
Vul de SAQ 2.0 in
Het bedrijf vult de nieuwe vragenlijst in met het management en vier medewerkers uit de werkvloer. De uitslag laat zien dat thema 4, samenwerking met externe partijen, zwak scoort, vooral bij onderaannemers.
Vertaal de oude acties naar de nieuwe thema’s
De oude actie “toolbox-talks elke week” valt onder thema 2, kennis en vaardigheden. De oude actie “contracten met onderaannemers bespreken” hoort nu onder thema 4. Zo vind je welke acties nog werken en welke je moet herzien.
Plan de audit op de nieuwe versie
Het bedrijf vraagt de certificerende instelling om een audit op SCL 2.0. Het bedrijf weet dat een oud rapport niet vanzelf meetelt voor de nieuwe eisen. Wat wel of niet telt, bepaalt de certificerende instelling.
Het voorbeeld is fictief. Het laat zien wat je praktisch doet. De uitkomst hangt af van je eigen situatie en je certificerende instelling.
Veelgemaakte fouten bij de overstap
Oude scores overnemen. Een 2016-score zegt niets over een 2.0-thema. Meet opnieuw.
Alleen de vragenlijst aanpassen. De eisen aan bewijs, interviews en observaties veranderen ook. Een bedrijf dat alleen de SAQ vernieuwt, is niet klaar voor de audit.
De looptijd uit het oog verliezen. De SCL-site noemt voor SCL Original, SCL en SCL Light een geldigheid van 3 jaar. De certificerende instelling controleert elk jaar of je document nog geldig is. Controleer de einddatum op je eigen document.
De overgangsdatum uit het oog verliezen. Vanaf 1 januari 2028 is een SCL 2016-certificaat niet meer geldig. Zet de datum in je planning.
Hoe je SCL 2.0 herkent
Een certificaat, statement of audit op SCL 2.0 vermeldt de versie in het document. Als er alleen “Veiligheidsladder” staat zonder versie, vraag dan na welke versie het is. Bij twijfel helpt het om de veelgestelde vragen te lezen en de vraag daarna bij je certificerende instelling te stellen.
Wat blijft hetzelfde
Niet alles is veranderd. De treden blijven dezelfde vijf: pathologisch, reactief, berekenend, proactief en vooruitstrevend. Trede 3 blijft de drempel die opdrachtgevers vragen. De vorm van je certificaat of statement blijft ook gelijk: SCL Original, SCL, SCL Light en de zelfbeoordeling bestaan nog steeds.
Wat wel verandert, zit in de vragen en de weging. Een auditor kijkt in SCL 2.0 nog steeds naar gedrag op de werkvloer, naar interviews op alle lagen en naar observaties. Het verschil is dat de beschrijvingen per trede helderder zijn opgebouwd, en dat de rapportage niet meer herleidbaar mag zijn tot individuen.
Veranderingen in de eisen per thema vind je altijd in de actuele normtekst van NEN. Deze pagina geeft de hoofdlijnen, niet de volledige tekst.
Checklist voor de overstap naar SCL 2.0
- Welke versie hebben mijn huidige documenten, en staat die op SCL 2016 of 2.0?
- Heb ik een actieplan dat ik kan koppelen aan de vijf nieuwe thema’s?
- Heb ik de SAQ 2.0 ingevuld met management én werkvloer?
- Weet ik wanneer mijn certificaat of statement verloopt?
- Heb ik bij mijn certificerende instelling gevraagd welke versie zij voor de volgende audit gebruiken?
- Staat de overgangsdatum van 2028 in mijn planning?
Wie al op deze vragen “ja” kan zeggen, is klaar voor de volgende stap. Wie er twee of meer “nee” op zegt, begint het beste met de SAQ.
Meer over de Veiligheidsladder
- Wat is de Veiligheidsladder? - De hub met alle onderwerpen
- SAQ invullen - De zelfbeoordeling van SCL 2.0 stap voor stap
- Stappenplan - Van nulmeting tot certificaat
- Certificatievormen - Welke vorm past bij welke versie en omvang