EN 1090-3 voor aluminium: certificering en de verschillen met staal
EN 1090-3 bevat de technische eisen voor het maken van aluminiumconstructies, zoals gevelframes, dragende profielen en overkappingen in aluminium. Samen met EN 1090-1, de regels voor de fabrikant, vormt het de basis voor CE-markering van aluminium. Volgens Bouwen met Staal geldt deel 3 voor aluminium, deel 2 voor staal.
Voor het certificaat zelf maakt het weinig uit of je staal of aluminium maakt. Je hebt in beide gevallen een FPC-systeem en een notified body nodig. Het verschil zit in de technische uitvoering: het materiaal, het lassen en de voorbehandeling. Ook de executieklassen gelden voor aluminium.
Kort antwoord: aluminium heeft een eigen technische norm (EN 1090-3), met eigen eisen voor lassen en materiaal. Het certificaat op het niveau van de fabrikant werkt hetzelfde als bij staal.
Waarom aluminium een aparte norm heeft
Aluminium gedraagt zich anders dan staal. Het is lichter, het heeft een lagere stijfheid en het reageert anders op warmte. Bij lassen verlies je meer sterkte in de warmte-beïnvloede zone, en het oppervlak vraagt een andere voorbehandeling. Daarom is er geen losse aanpassing van de staalregels, maar een eigen norm.
Voor de werkplaats betekent dit dat je ander materiaal, andere lasprocessen en andere controles hebt. Een staalbouwer die aluminium wil maken, moet zijn werkwijze aanpassen en niet alleen het materiaal wisselen.
Staal en aluminium naast elkaar
Onderstaande tabel geeft de hoofdlijnen. Het is een overzicht, geen vervanging van de normtekst. Check elke eis in EN 1090-3 voordat je erop vertrouwt.
| Onderwerp | Staal (EN 1090-2) | Aluminium (EN 1090-3) |
|---|---|---|
| Materiaal | Staalsoorten zoals S235 en S355 | Aluminiumlegeringen, bijvoorbeeld 6061 of 6082 |
| Lasproces | Vaak MAG of elektrode | Vaak MIG of TIG |
| Kwalificatie lasmethode | EN ISO 15614-1 | EN ISO 15614-2 |
| Kwalificatie lasser | ISO 9606-1 | ISO 9606-2 |
| Warmte-beïnvloede zone | Beperkt effect op sterkte | Duidelijk verlies van sterkte, te rekenen |
| Voorbehandeling | Ontvetten, straalen, coaten | Ontvetten, ontoxideren, oppervlaktebehandeling |
| Certificaat materiaal | 3.1 bij constructief staal | Materiaalcertificaat van de aluminiumleverancier |
| Certificaat fabrikant | EN 1090-1 met FPC | EN 1090-1 met FPC |
De rij over de warmte-beïnvloede zone is de belangrijkste. Bij aluminium reken je met een lagere sterkte in het gebied rond de las. Dat moet in je ontwerp en in je WPS terugkomen.
Wat betekent dat voor je WPS’en?
Een WPS voor aluminium is een eigen document, met eigen parameters. Een WPS voor staal kun je niet overnemen. De kwalificatie van de lasmethode gaat bij aluminium via EN ISO 15614-2 (bij staal via EN ISO 15614-1). Je doet de proeflas op het aluminium dat je werkelijk gebruikt.
Ook het lasprocesveld verschilt. Aluminium vraagt vaak een ander beschermgas en een andere draadtoevoer dan staal. Dat maakt het zinvol om de aluminiumlassers apart te kwalificeren, met ISO 9606-2.
Lassers die alleen staal beheersen, zijn niet gekwalificeerd voor aluminium. Een staalcertificaat dekt aluminium niet, ook niet als de lasser ervaring heeft.
Voorbeeld: aluminium gevelframe in EXC2
Een bedrijf maakt een gevelframe van aluminiumprofielen voor een kantoorgebouw. De constructeur kiest EXC2. Het bedrijf moet dan voldoen aan EN 1090-3 voor het ontwerp en de uitvoering, en aan de eisen die bij EXC2 horen.
Het bedrijf doet de volgende dingen:
- Het legt het materiaal vast met een materiaalcertificaat van de aluminiumleverancier, per legering en partij.
- Het stelt WPS’en op voor MIG en TIG op de gebruikte legering, met een eigen WPQR.
- Het kwalificeert de lassers voor aluminium volgens ISO 9606-2.
- Het voert een ITP uit met hold points voor de lasnaden en de voorbehandeling.
Het certificaat van de fabrikant dekt daarmee het gevelframe. Had het bedrijf alleen staalprocedures, dan was het gevelframe niet goed gedekt door zijn werkwijze.
Wat wil de notified body zien?
De notified body beoordeelt je FPC-systeem op aluminium apart. Hij wil zien dat je aluminiumprocessen beschreven zijn, met eigen WPS’en en eigen kwalificaties. Hij kijkt ook naar de voorbehandeling en naar de registratie van de materialen.
Een gangbare vraag is of je aluminium niet door elkaar gebruikt met staal. Dat is een risico voor de traceerbaarheid. Zorg voor een duidelijke scheiding in opslag en in de werkorder.
Veelgemaakte fouten
Staalprocedures hergebruiken. Een WPS voor staal is niet geldig voor aluminium. Dit is de meest voorkomende fout bij bedrijven die van staal naar aluminium overstappen.
Geen apart certificaat voor de lassers. Gebruik ISO 9606-2 voor aluminium, niet de staalkwalificatie.
Verwarring over de scope van de norm. Sommige bronnen beschrijven de indeling van de delen anders. Controleer de scope in de norm zelf en in je certificaat.
Oudere versie van de norm. EN 1090-3:2008 is ingetrokken en vervangen door EN 1090-3:2019. Gebruik de versie die op je certificaat staat.
Veelgestelde vragen over EN 1090-3
Heb ik een apart certificaat voor aluminium?
Het certificaat van de fabrikant dekt de constructies die je maakt, mits je aluminium kunt aantonen. Je notified body beoordeelt of je het aluminiumproces beheerst. Vraag bij je instelling welke scope op je certificaat komt te staan.
Kan ik met EXC2 aluminium en staal combineren?
Ja, als je beide processen beheerst en de scheiding in je dossier duidelijk is. De classificatie geldt per onderdeel.
Is de executieklasse voor aluminium anders?
De vier klassen zijn hetzelfde. De eisen die bij een klasse horen, verschillen wel per materiaal. Zie de pagina over executieklassen voor het overzicht.
Waar begin ik als ik alleen aluminium wil gaan maken?
Begin met een gap-analyse van je huidige FPC-systeem, daarna de WPS’en en de lasserkwalificaties voor aluminium. Gebruik de kostenpagina om de doorlooptijd te schatten.
Meer lezen
- CE-markering en prestatieverklaring bij EN 1090
- WPS voorbeeld bij EN 1090 voor de lasprocedure
- Lassercertificaat ISO 9606-1 bij EN 1090 voor de lassers
- Materiaalcertificaat 3.1 bij EN 1090 voor het staalkant van het verhaal